Fiscale discriminatie in Suriname

door

INGEZONDEN

Het is ‘grappig’ te zien hoeveel schrijvers en wetgevers zich roeren over de beloning van leden van de rechterlijke macht, zonder op te schrikken van de blatende discriminatie die in de wet op de rechtspositie van de rechterlijke macht (wet RRM, S.B. 2024 no. 158) is geïntroduceerd. Artikel 22 wet RRM bepaalt, geheel onterecht en ondoordacht, dat alle kostenvergoedingen en voorzieningen voor leden van de rechterlijke macht ‘onbelast’ zijn. Met die ene zin wordt een scala aan wetten en regels over de belasting van persoonlijke inkomens en vermogens in Suriname opzij gezet. Dit voorrecht komt alleen de leden van de rechterlijke macht toe. Het komt niet toe aan overige parketmedewerkers, zoals van de griffie. Het komt evenmin toe aan overige burgers die uit de staatskas worden betaald, zoals belastingambtenaren en leerkrachten.

Artikel 22 wet RRM schendt meerdere grondwettelijke bepalingen, te weten het gelijkheidsbeginsel zoals neergelegd in artikelen 8 en 27, en het fiscaal legaliteitsbeginsel zoals neergelegd in het eerste lid van artikel 155.

Schending gelijkheidsbeginselArtikel 8 van de Grondwet schrijft voor dat niemand op grond van sociale omstandigheden gediscrimineerd mag worden. Artikel 22 wet RRM schendt dat artikel rechtstreeks, door mensen die in de sociale omstandigheden van de rechterlijke macht verkeren ‘onbelast’ woningtoelagen en andere toelagen toe te kennen. Artikel 22 wet RRM kan ook indirecte seksuele discriminatie bevorderen in strijd met het genoemde grondwetsartikel, indien één geslacht oververtegenwoordigd is in de rechterlijke macht. Dit geslacht wordt daardoor onevenredig bevoordeeld door deze ‘onbelaste’ vergoedingen. Hetzelfde is voorstelbaar voor indirecte discriminatie op grond van religie of ras, enzovoort.

Artikel 27 van de Grondwet verplicht de Staat om het recht op werk te waarborgen door gelijke kansen bij de beroepskeuze te garanderen. De ongelijke belastingheffing van artikel 22 wet RRM introduceert een ongelijkheid in het gewicht van de beroepskeuzes. Iedereen met de vereiste kwalificaties mag wel toetreden tot de rechterlijke macht, maar mensen met dezelfde kwalificaties worden ongelijk behandeld door de Staat indien zij bijvoorbeeld kiezen tussen de rechterlijke macht versus de advocatuur. Ook hier wordt de grondwet met voeten getreden.

De rechter moet een wettelijke bepaling buiten toepassing verklaren indien deze in strijd is met de in Hoofdstuk V genoemde grondrechten (art. 137 Grondwet). Hieronder valt ook artikel 8 van de Grondwet. Wat zal de rechter beslissen indien een leerkracht zich verzet tegen de discriminatoire belastingheffing op haar kostenvergoedingen in vergelijking met rechters? De Grondwet biedt hier ook waarborgen, met name door een beroep op het Constitutioneel Hof. Maar dat orgaan is sinds eind 2024 lamgelegd door onwil van dezelfde politici die zich feestelijk aan de Grondwet vergrijpen. Is dat toevallig? Schendingen van het fiscaal legaliteitsbeginsel

Artikel 22 wet RRM stipuleert niet onder welke belastingwetten deze vergoedingen ‘onbelast’ zijn. Vermoedelijk gaat het om de loon- en inkomstenbelasting. Maar niets in die formulering sluit een vrijstelling van vermogensbelasting voor de opgespaarde gelden uit.

KernprobleemHiermee belanden wij op een kernprobleem in de Surinaamse belastingheffing. Het fiscaal legaliteitsbeginsel is neergelegd in het eerste lid van artikel 155 van de Grondwet. Dit artikel eist vanaf 1987 dat belastingvrijstellingen in de belastingwet zelf geregeld moeten worden. Niet in een raamwet of andere ad hoc wet, maar in de wet ‘welke’ de belasting oplegt.

Het is makkelijk te zien aan de slordige vormgeving van artikel 22 wet RRM waarom zo een grondwettelijke eis nodig is. Praktijkbeoefenaren en belastingambtenaren moeten steeds een serie wetten doorlopen om op gesegmenteerde basis te begrijpen wat wel en niet onder een specifieke belasting valt. Bepalingen in verschillende wetten kunnen ook met elkaar botsen en interpretatieproblemen opleveren.

We zien dergelijke misgrepen ook bij missives van de Raad van Ministers, die ‘onbelast’ vergoedingen toekennen aan ambtenaren rondom feestdagen; in volstrekte discriminatie met werknemers van de particuliere sector.

De belastingadministratie wordt een spectaculaire puinhoop als in verschillende DNA perioden verschillende wetten gesegmenteerd in de werkingssfeer van belastingwetten snijden. Dit doen zij zonder die belastingwet te consolideren of te begrijpen. Als belastingheffing op basis van de wet met gelijke behandeling van eenieder niet een streven is van de wetgever, dan is het niet verwonderlijk dat de belastingmoraal zo laag is. 

BelastingprivilegesHet tweede lid van artikel 155 van de Grondwet is geen onderdeel van het fiscaal legaliteitsbeginsel. Het is een verstoring van het gelijkheidsbeginsel dat in 1975 in de Surinaamse constitutie is ingetreden. Dit lid staat ‘belastingprivileges’ toe ‘krachtens wet’. Wat daar is geïntroduceerd is een vernietiging van het constitutioneel principe dat iedereen gelijk moet worden behandeld, ook voor de belastingheffing. Ik noem dit het ‘ongelijkheidsbeginsel’ en het ‘geboortedefect’ van de Surinaamse constitutie.

Deze materie wordt breedvoerig uiteengezet in mijn serie van vier artikelen in het Surinaams juristenblad getiteld “Delegatie en het fiscaal legaliteitsbeginsel in de Surinaamse constitutie”. De eerste twee delen verschenen reeds in SJB 2025 no 3 en SJB 2026 no 2.-.

Stanley Esajas

De redactie van de Ware Tijd stelt lezers in de gelegenheid stukken in te zenden ter publicatie. In principe worden alle ingezonden artikelen opgenomen, tenzij de inhoud schadelijk, kwetsend of beledigend is voor derden. Stukken die worden geplaatst komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de mening van de Ware Tijd. De redactie behoudt zich het recht voor om stukken niet te plaatsen, of in te korten of te redigeren zonder dat die uit hun context worden gehaald.