“Er zijn mensen die leven in een zwaar vervuilde omgeving, zonder dat ze daar enige zeggenschap over hebben”, vertelt de Nederlands-Surinaamse filmmaker Zaïde Bil-Chand aan de Ware Tijd over haar documentaire ‘Parasisi’. Deze heeft zij samen met de Vlaamse filmproducent Sébastien Segers gemaakt. Wat begint als een filmproject over een afgelegen inheemse gemeenschap, groeit uit tot een indringend verhaal over macht, grondenrechten en de blijvende impact van koloniale structuren.
Tekst en beeld Edwien Bodjie
De documentaire werpt een scherpe blik op het leven van de Wayana-gemeenschap in Kawemhakan, beter bekend als Anapaikë, op de grens tussen Suriname en Frans-Guyana. Diep in het Amazonewoud, langs de Lawarivier, leeft de Wayana-bevolking al generaties lang in een gebied dat pas later door koloniale machten werd verdeeld. Vandaag bevindt die gemeenschap zich letterlijk tussen twee werelden: Suriname en Frans-Guyana. “Die mensen wonen daar al veel langer dan die grens bestaat en toch bepaalt die grens vandaag hun realiteit”, vertelt Segers.
“Het is geen film die zegt wat Suriname moet doen. Het is eerder een spiegel voor onszelf”Zaïde Bil-Chand
Het woord parasisi wordt door Wayana’s gebruikt voor ‘indringer’ of ‘buitenstaander’. Tegelijkertijd roept het associaties op met ‘parasiet’, een bewuste keuze van de makers. Daarmee leggen zij bloot hoe externe invloeden diep ingrijpen in het leven van de gemeenschap.
Een centraal thema in de film is illegale goudwinning en de vervuiling die daarmee gepaard gaat. Het veelvoorkomende gebruik van kwik bij goudwinning, heeft ernstige gevolgen voor zowel mens als milieu. De problematiek staat niet op zichzelf. Grondstoffen uit onder meer het Amazonegebied vinden hun weg naar internationale markten, terwijl de lokale bevolking achterblijft met de gevolgen. “Koloniale mechanismen zijn nooit echt verdwenen; ze hebben zich aangepast en werken vandaag nog altijd door, ook in economische en ecologische structuren.”
Samenwerking
Sherlien Sanches, die vanuit Nederland werkt aan kennisontwikkeling rond inheemse vraagstukken bracht de filmmakers in contact met stichting Mulokot, die zich inzet voor de rechten van inheemse gemeenschappen in Suriname. Via de stichting kregen de makers inzicht in de belangrijkste strijdpunten van de organisatie. “Grondenrechten spelen een grote rol, maar ook de zware kwikvervuiling in het Wayana-gebied en daar weet Mulokot veel over”, vertelt Bil-Chand. Deze samenwerking gaf richting aan de film en zorgde ervoor dat de thematiek niet alleen observerend, maar ook inhoudelijk is geworteld in de realiteit van de gemeenschap zelf.
De totstandkoming van ‘Parasisi’ duurde meerdere jaren. De eerste contacten dateren van vóór de Covid-19-pandemie, maar het project liep vertraging op door reisbeperkingen en gezondheidsrisico’s.
De makers kozen ervoor om niet meteen te filmen. Tijdens hun eerste verblijf van een maand lag de focus volledig op het opbouwen van vertrouwen. Bil-Chand: “We zijn zelf ook buitenstaanders. Het was belangrijk om eerst te luisteren en aanwezig te zijn, zonder camera.”
Pas tijdens een tweede verblijf werden filmopnamen gemaakt. Die aanpak resulteerde in een documentaire die ruimte laat voor nuance en gelaagdheid.
Spiegel voor het westen
Voor Bil-Chand, die Surinaamse roots heeft, kreeg het project ook een persoonlijke lading. Haar ervaringen in inheemse dorpen confronteerden haar met bestaande beelden. “Er is vaak een romantisch beeld van het leven in het bos, maar de realiteit is veel complexer en soms ook hard”, vertelt ze. De film laat die complexiteit zien: niet alleen de schoonheid van het leven in het Amazonegebied, maar ook de druk van externe invloeden en historische processen.
De film beleefde eerder dit jaar haar wereldpremière op het Filmfestival Oostende in België en heeft inmiddels internationaal aandacht getrokken. Zo is ‘Parasisi’ geselecteerd voor het Hot Docs Canadian International Documentary Festival, het grootste documentaire festival van Noord-Amerika.
Aansluitend op de première in Oostende spraken mensen die bij de productie betrokken waren met het publiek. Die dialoog, onder leiding van Sanches, gaf volgens de makers aan het publiek extra verdieping aan de vertoning. De documentaire is bedoeld als startpunt voor gesprekken, niet als eindpunt.
De selectie voor Hot Docs betekent een belangrijke stap voor de filmmakers. Het festival geldt als een zogenoemd A-festival en biedt een wereldwijd podium. “We zijn trots en dankbaar dat we de film op zo’n groot internationaal platform mogen vertonen”, vertellen Bil-Chand en Segers.
Opvallend is dat de makers hun documentaire niet primair richten op Suriname, maar op een internationaal, en vooral westers publiek. “Het is geen film die zegt wat Suriname moet doen. Het is eerder een spiegel voor onszelf”, meent Bil-Chand. Die spiegel richt zich onder meer op consumptie.
Goud, een centraal element in de film, speelt daarin een belangrijke rol. Segers: “Veel mensen dragen goud zonder zich af te vragen waar het vandaan komt, terwijl de impact op de gemeenschappen waar het wordt gewonnen enorm is.”
Vertoning in Suriname
De makers hopen de film ook in Suriname te vertonen, niet alleen in de traditionele bioscopen, maar bijvoorbeeld in dorpen langs de Marowijnerivier, gecombineerd met gesprekken met lokale gemeenschappen. Bil-Chand: ”Het zou waardevol zijn om te zien hoe mensen reageren. Er zijn duidelijke parallellen in de strijd om grondenrechten.”
“Er is vaak een romantisch beeld van het leven in het bos, maar de realiteit is veel complexer en soms ook hard”Zaïde Bil-Chand
Met ‘Parasisi’ willen de makers geen pasklare antwoorden geven. De documentaire stelt vragen, legt verbanden en nodigt uit tot reflectie. Hun uitgangspunt sluit aan bij een bredere internationale beweging rond inheemse rechten. Segers: “Nothing about us without us. Dat principe hebben we altijd meegenomen.”
Wat de film vooral duidelijk maakt, is dat de erfenis van het verleden nog altijd doorwerkt in het heden. Niet alleen in Suriname, maar wereldwijd. Of de documentaire verandering teweegbrengt, moet nog blijken. Maar één ding staat voor de makers vast: “Het gesprek is nog maar net begonnen.”
Een still uit d documentaire ‘Parasisi’, die gaat over het leven van de Wayana.
- Geen ruimte voor ego’s bij opvolging voorzitterschap VHP..
- Jason Yeung na sterke dag stationair op derde plaats: ‘Alle…..
- Meisje (7) gooit tas met 76.000 euro uit het raam bij ruzie…..
- Hoe NAVO-bondgenoten weerstand bieden tegen Trumps eisen vo…..
- AHKCO viert 45-jarig bestaan met sobere jubileumactiviteite…..
- Interim-president Venezuela van Amerikaanse sanctielijst..
- Curve chikungunyagevallen mogelijk aan het vervlakken..
- Staatscrematie Santokhi op 7 april; regering opent condolea…..
- Column: Collectieve schuld..
- KPS bereidt zich voor op installatie nieuwe korpschef..
- Abdoel: Jaarverslag Rekenkamer versterkt controle en vertro…..
- Waarnemend korpschef Melvin Pinas droomt van stabiele en mo…..
- Binnenhalen buitenlandse zorgpersoneel niet eenvoudig, wel …..
- Jogi: ‘Santokhi, de man die de lat altijd hoog heeft gelegd…..
- Bromfietser overlijdt bij aanrijding Coesewijnestraat..
- Coach Joost Klein doorbreekt regels voor Johan Misiedjan..
- Santokhi leverde grote bijdrage aan de rechtstaat..
- Washington zal het Caribisch gebied blijven domineren..
- ‘Hij is mijn politieke goeroe geweest’..
- Leger versterkt onderofficierskorps met nieuwe sergeant-maj…..
- Op non-actiefgestelde SZF directeur krijgt gelegenheid zich…..