ESSAY — Excuses en vergiffenis: De kinderen van de rekening

door

De Nederlandse regering heeft bij monde van toenmalig premier Mark Rutte op 19 december 2022 excuses aangeboden voor de lucratieve koloniale slavenhandel en slavernij in onder meer de voormalige kolonie Suriname. Koning Willem-Alexander bood als staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden op 1 juli 2023, tijdens de jaarlijkse Ketikotiviering in het Oosterpark in Amsterdam bij het slavernijmonument, ook de persoonlijke excuses aan. Hij vroeg zelfs aan de nazaten van de slavernij vergiffenis voor zijn familie.

Tekst Carla Tuinfort

Beeld CDS

Bij zijn staatsbezoek aan Suriname, in december 2025 samen met koningin Máxima, herhaalde hij dit in een besloten bijeenkomst met het traditionele gezag van de slavernij-nazaten. En de traditionele gezagdragende vertegenwoordigers van slavernij-nazaten, zowel rode slaven (oorspronkelijke inheemsen van Suriname) als zwarte tot slaafgemaakten (oorspronkelijk uit Afrika en door Afrikaanse en Arabische slavendrijvers verkocht aan Europeanen) accepteerden zijn excuses.

“Al deze kinderen zijn nu door de soloactie van de president, ja want dat is het, de kinderen van de rekening“

Ze schonken de gevraagde vergiffenis met behulp van de bijhorende begeleidende traditionele spiritualiteit van God, Tamushi, Anana Keduanman Keduanpon en de vooroudergeesten. Dit omdat zonder deze vergiffenis, een onhoudbare patstelling zou ontstaan, om fatsoenlijk verder met elkaar te kunnen leven. Nazaten van slavenhandelaren en slavenhouders en nazaten van tot slaafgemaakten.

Geduchte strijd en herstelbetaling

De voorouders van de tot slaafgemaakten hebben een geduchte strijd geleverd tegen de Europese bezetters en zogenoemde kolonisten in Suriname. Onder andere Kaykusi en Priyari zijn bekende dappere strijders bij de inheemsen, met wie na de Rode Oorlog (1678-1686) vrede werd gesloten. De Afrikaanse strijders sloten de eerste blijvende vrede met het koloniale bestuursgezag in het jaar 1760 onder leiding van de leiders Arabi en Basiton.

Premier Rutte had op instigatie van alerte slavernij-nazaten gezegd dat de aanbieding van excuses slechts een komma is in de Nederlands-Surinaamse slavernijgeschiedenis. Die komma zou moeten worden gevolgd door maatregelen en acties van ex-kolonisator Nederland om de diepe nawerking in schade en achterstand en discriminatie bij de slavernij-nazaten te compenseren. En koning Willem-Alexander was het daarmee eens.

De Surinaamse econoom Armand Zunder, zelf ook een slavernij-nazaat, publiceerde in 2010 het boek ‘Herstelbetalingen, de ‘Wiedergutmachung’ van de schade die Suriname en haar bevolking hebben geleden onder het Nederlandse kolonialisme’. Een waardevolle sociaalecomische studie die uitwees dat Nederland Suriname miljarden schuldig is aan onbetaalde slavenarbeid en de psychologische schade van dehumanisering van de slavenbevolking met tot nu toe optredende en doorwerkende gevolgen. En de daardoor onmiskenbare achterstand en afhankelijkheid in ontwikkeling van land en volk.

VN-decennia Afrikaans erfgoed

De gedwongen deportatie van ruim twaalf miljoen Afrikanen in de trans-Atlantische Afrikaanse slavenhandel en de gedwongen arbeid in slavernij die daarop volgde in de Amerika’s en het Caribisch Gebied, duurde van de zestiende tot en met de negentiende eeuw. En dit was zo gruwelijk en mensonterend, dat de algemene vergadering van de Verenigde Naties (AVVN) het decennium 2015 tot en met 2024 uitriep tot ‘Decennium van Afrikaans erfgoed’.

Echter, dit bleek toch nog onvoldoende voor de grove impact van ongelijkheid ten opzichte van de andere volken, dat er een tweede decennium is toegevoegd en uitgeroepen, en die loopt van 2025 tot en met 2034. Van Suriname is bijvoorbeeld bekend dat van de ruim driehonderdduizend ingevoerde Afrikanen, slechts dertigduizend over waren bij de afschaffing van de slavernij in 1863.

In maart 2026 verklaarde de Verenigde Naties dat de trans-Atlantische slavenhandel van ontvoerde Afrikanen de ergste misdaad was tegen de menselijkheid en dat de ongelijkheid en uitbuiting nog voortduren. Uit een door Nederland in 2022 ingesteld zogeheten ‘Bewustwordingsfonds slavernijverleden’ van tweehonderd miljoen euro, is voor Suriname 66,6 miljoen euro gereserveerd voor projecten van de overheid en het maatschappelijke middenveld van niet-gouvernementele organisaties (NGO’s).

Expliciet is er bij gezegd dat dit gratis Nederlands slavernijgeld, geenszins de verwachte herstelbetalingen betreft. Hierbij moet eveneens worden opgemerkt dat tijdens de koloniale slavernijperiode veel geld is verdiend met onder meer slavenhandel, cacao, suiker, katoen en koffie ten behoeve van Nederlandse rijkdom.

In Suriname werd niet geïnvesteerd ten behoeve van Surinaamse rijkdom. Bij de afschaffing van de slavernij in 1863 kregen alle slaveneigenaren driehonderd florijnen per vrij geworden slaaf, terwijl die vrij geworden slaven geen geld, land of enige andere compensatie kregen.

Onderwijs voor bewustzijn

Sinds maart 2025 is van de 66,6 miljoen euro die beschikbaar is voor Suriname, de helft beschikbaar voor beleidsinterventies van de Surinaamse overheid op dit gebied. President Jennifer Geerlings-Simons en premier Rob Jetten van Nederland, spraken ook hierover met elkaar op 24 september 2026 in New York, waar ze waren voor de 81ste AVVN.

Wie schetst onze verbazing dat de president aan de premier mededeelt dat hij dat geld, bestemd voor beleidsinterventies ten behoeve van slavernij-nazaten, liever nog niet naar Suriname moet overmaken, want ze weet nog niet waaraan het moet worden besteed. “Inzet van 33,3 miljoen euro slavernijmiddelen loopt vertraging op”, luidde het nieuws op 25 september 2026.

Maar met 33,3 miljoen euro is toch de hele Surinaamse problematiek van de zeer belangrijke maar tragisch falende onderwijssector van ons land, van peuterschool tot aan de universiteit, in één keer voor wel anderhalve tot twee generaties, grondig opgelost? Vooral voor de arme kinderen van het binnenland en in de verre districten, waar veel kinderen van de nazaten van de slavernij wonen. Onderwijs als basis voor bewustzijn.

Dictatoriaal besluit

Ik zie het al voor me: eindelijk, eindelijk ook kwaliteitsonderwijs voor hen, met alles erop en eraan: goed gefundeerde en geoutilleerde luchtgekoelde kenniscentra; adequate faciliteiten met goed opgeleide leraren; adequate en moderne leermiddelen; modern transport, behuizing, onderhoud, stroom en water, veiligheid, naschoolse opvang, recreatie, radio en tv en internet; ontwikkeling van aangepast onderwijscurriculum die jonge Surinamers opleidt om van Suriname te houden en het mooie milieu van ons land te leren omarmen, schoonhouden en beschermen; ijverige, gedisciplineerde, zelfstandige en kritische burgers te worden, met vrije visies en toekomst perspectief.

“Expliciet is er bij gezegd dat dit gratis Nederlands slavernijgeld, geenszins de verwachte herstelbetalingen betreft”

Compleet met maatschappelijk werkers, adequate gezondheidszorg en goede op tijd betaalde salarissen voor iedereen in het veld en op de werkvloer die verantwoordelijk is dat alles goed draait. Een bewuste maar ook noodzakelijke investering in het Surinaamse educatiesysteem, vol met vorming en onderwijs. Er blijft nog geld over van die 33,3 miljoen euro.

Zonder De Nationale Assemblee of wie dan ook te vragen of te melden, zegt president Geerlings-Simons tegen premier Jetten dat hij zijn geld, gratis geld voor slavernij-nazaten, ten behoeve van moderne bewustwording, door moderne voorlichting vorming en onderwijs, voorlopig moet houden. De Surinaamse slavernij-nazaten en hun kinderen, wonen veelal in het bos, onder veelal erbarmelijke (school) omstandigheden. Al deze kinderen zijn nu door de soloactie van de president, ja want dat is het, de kinderen van de rekening.

President Jennifer Geerlings-Simons (l) en de Nederlandse premier Rob Jetten voerden op 24 september in New York bilateraal overleg. Daarbij werd onder meer gesproken over het slavernijverleden.