Esajas waarschuwt voor te ruime macht directeur belastingautoriteit

door

Het wetsvoorstel voor de instelling van een belastingautoriteit, brengt risico’s met zich mee op het gebied van machtsconcentratie en toezicht. Dat stelt Stanley Esajas in zijn schriftelijke commentaar aan de commissieleden van De Nationale Assemblée (DNA). Volgens hem krijgt de voorgestelde directeur te ruime bevoegdheden, terwijl het parlement en bestaande controleorganen, onvoldoende waarborgen krijgen om toezicht te houden op de uitvoering van de belastingtaken. In het wetsvoorstel wordt de directeur verantwoordelijk gemaakt voor onder meer fiscaal beleid, wetgeving, administratie, organisatie en interne controle.  Esajas vindt het moeilijk te begrijpen, hoe deze verschillende taken binnen één functie kunnen worden verenigd en hoe dat onafhankelijkheid en efficiëntie zou bevorderen. Volgens hem ontstaat daarmee een situatie waarin één persoon verantwoordelijk kan zijn voor beleidsvorming, beleidsuitvoering én beleidscontrole. Dat staat volgens zijn analyse op gespannen voet met een duidelijke scheiding van functies en verantwoordelijkheden.
Bevoegdheden van minister en parlement
Esajas stelt dat fiscaal beleid volgens het Besluit Taakomschrijving Departementen aan de minister is toegewezen. Wetgeving is volgens de grondwet een bevoegdheid van de regering en DNA gezamenlijk. Het wetsvoorstel dreigt volgens hem taken en zelfs constitutionele bevoegdheden van de minister en het parlement, over te dragen aan de directeur van een publiekrechtelijke rechtspersoon. Als dat niet de bedoeling is, moet er volgens Esajas, sprake zijn van een ernstige tekortkoming in de voorbereiding van het wetsvoorstel. Ook de voorgestelde Raad van Toezicht krijgt kritiek. Deze raad wordt bij wet ingesteld en door de regering benoemd, maar moet vervolgens zelf een reglement opstellen, waarin zijn taken worden bepaald. Esajas beschouwt dit als een zwak alternatief voor democratisch toezicht door staatsorganen, waaronder DNA en de Rekenkamer. Hij verwijst naar de belastingautoriteiten in Zuid-Afrika en Guyana. Volgens zijn commentaar hebben deze organisaties geen Raad van Toezicht in de vorm die Suriname voorstelt. Autonomie kan volgens hem ook worden bereikt via aangepaste budgetregelingen en een aanvullende rapportagelijn naar het parlement.
Toezicht mag niet worden vervangen
Volgens Esajas moet het toezicht op de belastingheffing en -inning, een belangrijke bevoegdheid van de staat, bij DNA blijven. Hij vindt het niet overtuigend dat een door de regering benoemde Raad van Toezicht onafhankelijk genoeg zou zijn om die taak over te nemen. In zijn commentaar verwijst hij naar geruchten die volgens hem in de wandelgangen circuleren over een mogelijke VIP-lijst van personen en bedrijven die nooit zouden worden gecontroleerd. Hij presenteert dit als een gerucht en levert in zijn tekst geen bewijs voor het bestaan van zo’n lijst. Zijn bredere punt is dat een Raad van Toezicht per definitie verstrengelde belangen heeft met de belastingheffing en het parlementaire toezicht niet kan vervangen. Daarnaast stelt Esajas dat het wetsvoorstel onvoldoende ruimte biedt voor toezicht door de Rekenkamer en de Centrale Landsaccountantsdienst (CLAD). Volgens hem moeten de bevoegdheden van deze controleorganen uitdrukkelijk in de wet worden gewaarborgd.
Vragen over aansprakelijkheid van werknemers
Een ander punt van zorg is de omzetting van ambtenaren, onder wie de directeur der belastingen, naar civielrechtelijke werknemers van de nieuwe autoriteit. Esajas stelt dat hierdoor vragen ontstaan over hun strafrechtelijke en civielrechtelijke aansprakelijkheid. Hij vraagt onder meer welke strafbepalingen van toepassing zouden zijn, wanneer een werknemer van de Belastingautoriteit wordt omgekocht. Volgens hem is in het wetsvoorstel onvoldoende aandacht besteed aan dergelijke juridische gevolgen.
Er is nog een ander punt aangaande de rechtspositie van de ambtenaren.
De rechtsverhouding tussen een bestuurder en de rechtspersoon wordt niet aangemerkt of mede aangemerkt als een arbeidsovereenkomst, sinds de wijziging van het Wetboek van Koophandel in 2016. Als de recente verwikkelingen rondom de directeur van de TAS, die een arbeidsovereenkomst stelt te hebben die rechtstreeks tegen haar wettelijke benoemingsperiode indruist, ons wat leert, dan is veel meer aandacht en regulering van deze materie vereist. Esajas pleit voor kaderwetgeving rondom alle zelfstandige bestuursorganen. Dit moet niet alleen de rechtspositie van de functionarissen regelen, maar ook verschillende vraagstukken van toezicht en comptabiliteit.  Esajas concludeert dat het voorstel het parlementaire toezicht dreigt te verzwakken en onvoldoende waarborgen bevat voor controle door bestaande staatsorganen. Hij pleit ervoor de bevoegdheden, verantwoordelijkheden en toezichtslijnen duidelijker vast te leggen voordat de wet verder wordt behandeld.
Bron: schriftelijk commentaar van Stanley A. Esajas aan de commissieleden van DNA over het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Belastingdienst, gebaseerd op de tekst van 13 juli 2026 en commentaar aan redactie van ..
The post Esajas waarschuwt voor te ruime macht directeur belastingautoriteit ..