Eerste Naks Black Heritage Month wordt afgesloten met paneldiscussie en theater

door

Met het doel om meer aandacht te besteden aan de geschiedenis van Afro-Amerikanen, omdat deze geschiedenis voornamelijk is beschreven vanuit het perspectief van de witte man, diens religie, geloof en visie, werd in 1926 in de Verenigde Staten (VS) begonnen met de jaarlijkse Negro History Week. Die naam werd na vijftig jaar veranderd in Black History Month. “Het initiatief was er duidelijk op gericht verandering te brengen in en ruimte te maken voor de rijke bijdrage van zwarte helden, denkers, uitvinders en vrijheidsstrijders binnen de Afro-Amerikaanse gemeenschap. En dat zijn er velen”, vertelt Darell Kofi Geldorp van Naks aan de Ware Tijd.

Tekst Tascha Aveloo

Beeld privécollectie

Dit weekend wordt de eerste (jaarlijkse) Naks Black Heritage Month, variant op de Amerikaanse naam, afgesloten. Deze herdenking is altijd in februari omdat op de twaalfde van deze maand de Amerikaanse president Abraham Lincoln (1809-1865) werd geboren en tijdens zijn bewind de slavernij in de VS werd afgeschaft. Dit jaar is in de VS de honderdste herdenking geweest.

“Wat begon in Afrika, groeide in de diaspora, ondanks de verdrukking, uit tot krachtige uitingen van identiteit en veerkracht”

Gebieden van oorsprong

Geldorp: “Naks is al jaren actief bezig met het onderzoeken, behouden en promoten van het Afro-Surinaamse erfgoed. Daarom is besloten om een eigen invulling te geven met de naam ‘Naks Black Heritage Month’, omdat erfgoed onlosmakelijk is verbonden met geschiedenis.”

Er zijn gedurende deze aflopende maand activiteiten georganiseerd, die goed zijn bezocht, zoals lezingen en workshops op het gebied van dans, theater, percussie en zang. Journalist, schrijver en theatermaker Stuart Rahan heeft zondag een workshop verzorgd over hoe een toneelstuk, sterke dialogen en scenes te schrijven.

Vandaag, 25 februari, is er een paneldiscussie met als thema ‘We komen niet allemaal uit Ghana’ naar aanleiding van het boek ‘Het Winti Lied’ van Herman Snijders. Het panel bestaat uit André Mosis, Elviera Sandie en Harold Sijlbing. “Veel nazaten van Afrikanen noemen Ghana als land van hun oorsprong, maar uit onderzoek blijkt dat voorouders ook afkomstig zijn geweest uit andere gebieden in West-, Oost- en Centraal-Afrika. Dat heeft invloed gehad op de ontwikkeling van de cultuur. Er zijn bijvoorbeeld elementen terug te vinden die verwijzen naar landen als Angola, Congo, Nigeria en Togo”, doet Geldorp uit de doeken.

De afsluiting van de herdenkingsmaand in Suriname vindt plaats met twee theaterstukken, waarvan het eerste – ‘De reis van ons Afro-Surinaams erfgoed’ – op 28 februari (20:00 uur) en op 1 maart (19:00 uur) bij Naks wordt opgevoerd. Het stuk is geregisseerd door Anthony Robinson. “De voorstelling belicht de reis van onze zangcultuur. We starten op het Afrikaanse continent, waar muziek diep was verweven met spiritualiteit, gemeenschap en dagelijks leven. Er wordt ook stilgestaan bij de  tot slaaf gemaakten in diaspora en wel die uit de Amerika’s, onder wie ook die in Suriname, waar de tot slaaf gemaakten de meegenomen ritmes, zangvormen en verhalen levend hielden”, vertelt Geldorp. “Wat begon in Afrika, groeide in de diaspora ondanks de verdrukking, uit tot krachtige uitingen van identiteit, veerkracht en ze zijn een testament van de culturele ontwikkeling en continuïteit.”

Binnen de Afrikaanse en Afro-Surinaamse cultuur vervult dans een essentiële functie. Dans is meer dan beweging. “Het is een vorm van communicatie, een sterk onderdeel van spirituele en religieuze beleving, markeert belangrijke levensmomenten en versterkt gemeenschapsbanden en is vaak een verbinding met de voorouders.”

Papa Koenders

De tweede productie vormt een verlengstuk van de herdenkingsmaand, waarvan de première op 3 maart is, gevolgd door voorstellingen op 4, 6 en 7 maart, eveneens bij Naks. Het stuk, geschreven door Rahan, is getiteld ‘Papa Koenders: Mi Tongo Tru’. Het is een solo act, waarin de stem en het geweten van Papa Koenders in een 75 minuten durende monoloog worden vertolkt door acteur Maikel van Hetten.

In deze voorstelling wordt het verhaal verteld van Papa Koenders en wordt stilgestaan bij zijn betekenis voor de ontwikkeling van het Sranantongo als echte taal, de cultuur en identiteit van de Afro-Surinamer. Ook wordt aandacht besteed aan de visie  van Papa Koenders over hoe men denkt over het Sranantongo: hoe beziet men de taal, is die slechts gebrabbel of kan je er prachtige gedichten van schrijven of een theaterstuk van maken zoals van William Shakespeare. Voor Papa Koenders was dit alles juist de uitdaging.

Julius Gustaaf Arnout Koenders (1 maart 1886-17 november 1957) was een Sranantongo-activist in hart en nieren. Geboren als kleinzoon van tot slaafgemaakten werd hij onderwijzer. Witte en lichtgekleurde collega’s vonden hem een ‘blootvoeter’, een schoolmeester die niet volledig bevoegd was om voor de klas te staan. Maar hij stond er.

Volgens Koenders moest en zou het onderwijs in Suriname in het Sranantongo moeten worden gegeven. Hij stelde dat daarmee al op de basisschool moest worden begonnen. Dat was zijn ideaal.

Vanuit zijn activisme voor het Sranantongo startte hij het maandblad Foetoe–Boi (1946-1956). Hij wilde de loopjongen zijn van zijn moedertaal, de enige manier voor ‘Creoolse kinderen’ om te begrijpen waar zij vandaan kwamen en hoe het kwam dat zij een ondergewaardeerde positie toegemeten kregen in koloniaal Suriname.

Zijn naam en betekenis voor het Sranantongo zullen altijd in één adem worden genoemd. Naast Anton de Kom is Papa Koenders een nationalist geweest die ook het Nederlandse kolonialisme ter discussie stelde.

Koenders heeft grote invloed gehad op de politicus/nationalist Eddy Bruma en de grote Surinaamse dichters Trefossa (Henri de Ziel) en Michaël Slory. De productie is een samenwerking van Naks Suriname en stichting Gilbert Nederland.