Een rectificatie, herinneringen en Chat.GPT

door

Ik moet een fout herstellen die ik maakte in mijn column in . van vriidag 10 juli 2026 (“Religie, ras en kraken”). Ik had het daarin over het eerste voetbalWK dat ik me meende te herinneren, dat van 1962 toen Brazilie won van TsechoSlowakije en kampioen werd met Pele en Garrincha. Maar ik herinner me van dat WK weinig, alleen enkele zwartwit tv beelden, die ik pas later gezien moet hebben, omdat er in 1962 geen tv was. De herinnering van de tv-beelden is in mijn geheugen verward geraakt met een  herinnering  van vier jaar later, waarin ik langs de moskee aan de Kankantriestraat liep terwijl Brazilie scoorde en won. Dat was echter niet in 1962 tegen TsjechoSlowakije, zoals ik meende mij te herinneren, maar tegen Bulgarije in 1966. Terugrekenend was ik tijdens het schrijven van de column tot de conclusie gekomen, dat  ik negen jaar oud moest zijn geweest en in de eerste klas van de Vrije HBS moest hebben gezeten.  Fout. Ik was in Juli 1966 elf jaar en zat in de 2de klas van de Vrije HBS aan de Commewijnestraat. Ik was dus tien, niet negen, in de eerste klas van de Vrije HBS.

Operation Gwamba 1965
Gwamba
Nadat ik het stuk had ingediend begon het aan me te knagen.  Wat me liet twijfelen was de naam van de slagerij waar ik die dag langs liep, slagerij Gwamba. Deze naam hield verband met Operation Gwamba, de grootscheepse actie om wilde dieren van de verdrinkingsdood in het stijgende stuwmeer te redden. Die operatie was in 1965. Ik denk niet dat die naam in 1962 al aan de slagerij gegeven werd. Slagerij Gwamba bevond zich tegenover het station van ‘s Lands Busdienst waar nu het William Kraanplein is. De slager was een lange zwarte man in een witte slagers-jas, Boldewijn heette hij volgens mij. Er was vlees van wild te krijgen, vandaar de naam.
De stuwdam ging dicht in 1964 en toen woonden we nog in Brokopondo. Ik ben nog met mijn vader met de schoolboot gaan varen op het meer. Ik heb gezien hoe de mannen van Operation Gwamba slangen en luiaarden uit boven het water uitstekende boomtoppen haalden.  Ik heb de houten kerk van Koffiekamp zien drijven op het water, een indrukwekkend beeld dat voor mij het symbool werd van een verloren gegane cultuur. Anyway. Ik liep dus niet in 1962 maar in 1966 langs slagerij Gwamba.
Toen ik mijn fout doorhad was mijn eerste gedachte: hoe herstel ik dit. Behalve in de krant was de column ook op social media geplaatst.  Ik stelde bij wijze van proef aan Chat.GPT de vraag “hoe oud was Wim Bakker in de eerste klas van de Vrije HBS?”. Ik kreeg prompt antwoord “negen jaar”. Garbage in, carbage out.
Deze episode leerde mij een paar dingen over herinneringen en over A.I., twee onderwerpen waarover ik het vaker heb gehad in mijn stukjes. Ik besloot deze rectificatie te schrijven en daarna dezelfde vraag weer aan Chat.GPT te stellen. Dat gaat volgende week gebeuren.
Verdwijning en verwarring van herinneringen
Herinneringen zijn geen betrouwbare weergaven van gebeurtenissen en ze zijn veranderlijk. Ik kan me van WK 1962  alleen zwartwit televisiebeelden herinneren, die ik alleen, maar veel later, kan hebben gezien. Ik vraag me af waar de herinneringen van 1962 gebleven zijn. Werden ze niet gevormd of hebben ze een bijzonder stel prikkels nodig om wakker te worden?
Een verklaring zou kunnen zijn dat bepaalde herinneringen zijn uitgewist door structurele en functionele veranderingen in het brein, onder invloed van geslachtshormonen in de puberteit. In 1966 zat ik daar middenin.
Er wordt aangenomen dat herinneringen van onze vroegste jeugd verdwijnen door de groei en ombouw van het brein in de kinderjaren. Mogelijk vindt iets soortgelijks plaats in de puberteit, zij het met minder geheugenverlies dan in de kinderjaren.
Informatie op dragers zoals drukwerk en computers is langer houdbaar dan informatie in het plastische brein. Dankzij Chat.GPT kon ik binnen een minuut de precieze dag, datum en tijd van de wedstrijd van Brazilie tegen Bulgarije, te weten komen. De wedstrijd begon op dinsdag 12 juli 1966 om halfacht ‘s avonds in Engeland. Dat was halfvier In Suriname. Pele scoorde in de 15de minuut. Garrincha in de 63ste. Mogelijk was dat het doelpunt dat gemaakt werd toen ik in de Kankantriestraat langs de moskee liep, komende van middag-les aan de Commewijnestraat.
Chat.GPT
Chat.GPT is geweldig. Ik heb in de afgelopen weken een medisch student als stagiaire op de poli gehad. Ik vroeg haar een samenvatting te maken van een lijvig dossier van een patient die al jaren naar de poli komt. Het stuk dat zij presenteerde was uitstekend. Goed Nederlands en een goede opbouw. Ik kon mijn ogen niet geloven, gewend als ik ben aan de taal- en stijlfouten in de schrijfsels van studenten die ik doorgaans onder ogen krijg. Wat bleek, ze had het verslag met Chat.GPT gemaakt.
Ik zat er even mee hoe ik haar verslag moest beoordelen. Een andere student die een met de hand geschreven verslag had gemaakt vol taal- en stijlfouten had ik een 7 gegeven, omdat de medische info wel goed was. Ik besloot deze ook een 7 te geven, alhoewel ik haar een 9 zou hebben gegeven als ze het verslag zonder Chat.GPT had gemaakt. Haar met de hand geschreven notities op de kaarten en verwijsbrieven van patienten vertoonden de gebruikelijke tekortkomingen.
BIj nadere beschouwing bleek het Chat.GPT verslag ook wat minpunten te bevatten. De stagiaire zag de onderzoeksksuitslagen die in een aparte enveloppe zaten over het hoofd. Het verslag miste daardoor mogelijk belangrijke informatie.  De tekst had te veel herhalingen van bepaalde zinsnedes, vreemde samengestelde termen en uit het Engels vertaalde neologismen. En dan die typische Chat.GPT toon, die we langzamerhand steeds beter leren onderscheiden van authentieke menselijke stemmen. Waar taalfouten en andere missers vroeger tekenen waren van een gebrekkige scholing, zijn ze vandaag indicatoren van oorspronkelijkheid en echtheid..

De charme van oorspronkelijkheid en imperfectie
Iets soortgelijks zien we gebeuren in de muziek. De glanzende, gestandaardiseerde, nimmer variërende perfectie van met A.I. geproduceerde muziek doet verlangen naar het imperfecte, het eenmalige, het onzuivere, het niet te herhalen effect van live muziek van echte zangers en instrumentalisten.
Met Chat.GPT kan bijna iedereen een muzikaal idee omzetten in een meesterlijk klinkende muzikale productie. Verschillende van mijn vrienden in de muziekwereld experimenteren ermee en hebben me fantastische dingen laten horen. Het grote minpunt is, dat ze niet live gespeeld kunnen worden. Er is geen saxofonist in Suriname die de gesampelde sound van Stan Getz kan reproduceren. Er is geen zanger met de stem van Chat.GPT.
Techno-culturele revolutie
De muziekindustrie worstelt met Chat.GPT. Er zijn issues over auteursrechten. De grote bedrijven en organisaties in de muziek hebben besloten dat zij geen auteursrechten betalen voor A.I. muziek.  Echte zangers en echte musici zijn vereist.
Dit is een simplistische benadering die bedoeld is om een bepaald verdienmodel te beschermen.  De toepassingen van Chat.GPT zullen in komende jaren toenemen. Ook in de kunst.  Nieuwe kunstvormen zullen ontstaan. Op facebook zien we dat veel mensen hun eigen tegelwijsheden produceren, iets wat kan worden beschouwd als een nieuwe kunstvorm te vergelijken met grafitti. We staan aan het begin van een ongekende technoculturele ontwikkeling, een leerproces waarin de menselijke creativiteit geleidelijk greep krijgt op A.I.
Ik noemde al dat we nu al bezig zijn te leren Chat.GPT berichten te onderscheiden van authentieke berichten. Geleidelijk aan leren we  A.I. te  beheersen door persoonlijke vaardigheden en institutionele maatregelen.
A.I. verlegt de grens tussen kunst en kitsch. Dat hebben we met eerdere technologische revoluties meegemaakt   De Mona Lisa in het museum is kunst, een poster van de Mona Lisa in een huiskamer is kitsch.  Industriële massaproductie maakt kunst tot kitsch. Zoiets gebeurt ook met A.I. muziek.  Mensen prefereren authentieke, unieke creaties. Men verkiest ambachtelijk bereide keksi boven een kant en klare cake mix.
Auteursrechten
Op 12 juli 2026 plaatste Starnieuws een ingezonden stuk van Ismael Kalaykhan over het gebruik van Chat.GPT in de journalistiek en de kunst. Mogen journalisten en kunstenaars hun naam zetten onder iets dat ze met Chat.GPT maakten? Het standpunt van Kalaykhan komt erop neer dat Chat.GPT een instrument is en dat mensen verantwoordelijk zijn voor het gebruik van dat instrument op technisch, moreel of kunstzinnig vlak.  Een kunstenaar die A.I. gebruikt heeft dus auteursrecht op het product. Kalaykhan heeft gelijk. Ik ben het met hem eens dat het belangrijkste criterium bij de beoordeling van een werkstuk als kunst is de creatieve beheersing van A.I. door de kunstenaar.
Ingebouwde tendenzen
We moeten wel beseffen dat Chat.GPT geen neutraal instrument is.
We moeten niet uit het oog verliezen welke internationale grootmachten A.I. ontwikkelen. Het systeem wordt gemaakt in dienst van politieke en financiele machtscentra in de wereld (Aneriks, China) en niet om mensen vooruit te helpen in hun persoonlijke en sociale ontwikkeling. Er zitten structurele tendenzen ingebouwd in het systeem zoals het gebruik van persoonlijke gegevens door technologische bureaucratieen en de “verdinging” van mensen tot consumenten.
Ingebouwde tendenzen in Chat.GPT
Het is een instrument voor het gebruik van informatie, met name talige informatie. De totaal beschikbare massa aan informatie is enorm, maar toch beperkt. Er zijn miljoenen boeken in duizenden talen die niet gelezen kunnen worden door A.I.
Gratis kunst en deglobalisering
Uiteindelijk beoordeelt het publiek wat kunst is. Wie ervoor betaalt is punt twee. Mischien hoort A.I.muziek niet op de kunstmarkt maar in het domein van onbetaalde grafitti en muurschilderingen, gratis kunst voor iedereen.
Een paradoxaal effect van internet als globaliserend verschijnsel is de empowerment van het lokale. Ik las een artikel in The Economist (dankuwel meneer Pierkhan) van 13 juni 2026 “The deglobalization of culture”. Internet heeft in verschillende landen verrassend gezorgd voor een herleving van de lokale muziek. Internet bevordert niet alleen de creatie van mondiale supersterren maar maakt het ook mogelijk dat lokale artiesten kleine doelgroepen kunnen bereiken en inkomen kunnen genereren. In India worden er tegenwoordig meer hitsongs gemaakt in lokale talen dan in het Hindi. In Brazilie is de top tien helemaal lokaal. In Denemarken hebben nummers in het Deens de overhand.
Moest je vroeger mondiaal gaan om echt met muziek te verdienen, nu kunnen artiesten met een klein budget hun muziek via internet bekendmaken. Moest je vroeger in het Engels zingen om een hit te maken, nu hebben nummers in nationale talen in de respectievelijke taalgebieden, de overhand. De mensen in de doelgroep sturen de nummers naar elkaar door.

Goed nieuws dus voor lokale artiesten. Chat.GPT voedt het verlangen naar authenticiteit. Men wil meer levende uitvoeringen.  Internet empowert lokale kunstenaars met nieuwe mogelijkheden voor productie en marketing.
Jammer is dat er in Suriname geen beleid is om de lokale kunst te stimuleren, terwijl er juist nu grote kansen zijn. De “local content” waar men oog voor heeft is in “oil and gas”, niet in de muziek.
Paramaribo 24 juli 2026
Wim Bakker
The post Een rectificatie, herinneringen en Chat.GPT ..