Ebu Jones: ‘Hervorming rechterlijke macht geen politieke gril, maar noodzaak’

door

PARAMARIBO — De hervorming van de rechterlijke macht in Suriname is geen kwestie van politiek opportunisme, maar een essentiële ingreep om de rechtsstaat toekomstbestendig te maken. Dat stelde initiatiefnemer Ebu Jones (NDP) vrijdag tijdens zijn betoog in De Nationale Assemblee in de openbare vergadering over voorgestelde hervormingen bij de rechterlijke macht. Volgens Jones zijn de structurele kwetsbaarheden binnen het huidige systeem, en dan specifiek bij het Openbaar Ministerie (OM), al jarenlang een blok aan het been van de rechtvaardigheid.

Focus op het systeem, niet de persoon

Jones riep op om het debat te zuiveren van emoties en persoonlijke veten. Voor hem draait de wetswijziging om principes en de bescherming van de burger. Wetgeving moet volgens hem robuust genoeg zijn om te functioneren onder elk bewind, ongeacht wie de functies bekleedt.

Een van de speerpunten in het betoog van Jones is dat het recht op een eerlijk proces al begint lang voordat men de rechtszaal betreedt. Op dit moment ligt er volgens hem een te grote concentratie van macht bij de procureur-generaal. Omdat het OM autonoom beslist over vervolging, aanhoudingen en sepots, is de roep om transparantie en ‘checks and balances’ luider dan ooit. Het ontbreken van deze waarborgen tast volgens de initiatiefnemer het vertrouwen in het vervolgingsapparaat aan.

Suriname als regionale uitzondering

Suriname neemt momenteel een uitzonderingspositie in door het ontbreken van een derde rechtsinstantie (cassatie). Jones benadrukte dat dit niet alleen een gemis is voor de rechtszekerheid, maar ook vragen oproept over de naleving van internationale verdragen, zoals het BUPO-verdrag. Een derde instantie is volgens hem noodzakelijk voor de rechtsontwikkeling door het waarborgen van uniformiteit in de rechtspraak, voor de procedurele toetsing door te controleren of rechtsregels en motiveringen correct zijn toegepast, en voor de rechtsbescherming om de burger het vertrouwen te geven dat een zaak tot de hoogste instantie gehoord kan worden.

Het voorstel om over te stappen op een collegiaal model met meerdere procureurs-generaal is volgens Jones geen motie van wantrouwen tegen de huidige leiding. In plaats daarvan ziet hij het als een noodzakelijke modernisering die in veel andere landen al de standaard is. Een collegiale structuur zorgt voor evenwichtige besluitvorming en beschermt de top tegen politieke druk of overbelasting.

Symptoombestrijding versus structurele oplossingen

Jones haalde de zogenaamde ‘muilkorfwetten’ aan als pijnlijk voorbeeld van hoe het systeem momenteel kan haperen. Hij wees op gevallen waarbij burgers door het OM werden ingesloten en na excuses weer werden vrijgelaten, zonder dat een onafhankelijke rechter de rechtmatigheid daarvan ooit heeft getoetst. Dergelijke incidenten zijn volgens hem symptomen van een systeem onder druk. Hij pleit dan ook voor een integrale aanpak: van betere opleidingen tot heldere, moderne wetgeving.

Ruimte in de Grondwet

De eerste stap is het creëren van constitutionele ruimte. Jones volgde hierin de lijn van Iwan Rasoelbaks, president van het Hof van Justitie, door voor te stellen in de Grondwet vast te leggen dat er een derde instantie komt. De exacte invulling — of dit nu via een eigen cassatiehof of aansluiting bij de Caribbean Court of Justice (CCJ) gebeurt — kan in een later stadium zorgvuldig worden bepaald. Jones: “Dit debat gaat niet over vandaag, maar over de rechtsstaat die we willen nalaten.”