Diepe koloniale banden langs de Vliet

door

VOORBURG — Langs het kanaal de Vliet in het Nederlandse Voorburg liggen tastbare sporen van het gedeelde slavernijverleden met Suriname en andere voormalige koloniën. Tijdens een speciale historische vaartocht ontdekten inwoners onlangs hoe nauw verweven hun eigen woonomgeving is met de koloniale geschiedenis. “Het is in het verleden gebeurd en we moeten het verleden kennen, maar ons niet schuldig voelen”, stelt Herbert tegenover Omroep West.

Voorburg is een zo’n 43.000 inwoners tellend voorstadje van Den Haag en maakt tegenwoordig deel uit van de gemeente Leidschendam-Voorburg. Maar weinig bewoners zijn er zich van bewust dat hun plaats óók een rol heeft gespeeld in de koloniale geschiedenis, in het bijzonder van die van Suriname. Weliswaar niet zo nadrukkelijk als veel andere steden – zoals Den Haag of bijvoorbeeld Middelburg – maar in ieder geval genoeg om daar bewust van te zijn en stil bij te staan.

“De naam Voorburg is verankerd in Suriname, waar in Commewijne het gelijknamige plaatsje ligt”

Met andere ogen kijken

Om die reden werd de vaartocht over de Vliet georganiseerd door de werkgroep van de gemeente Leidschendam-Voorburg om het (slavernij)verleden onder de aandacht te brengen. Mahender Autar, die namens de gemeente bij het project was betrokken, merkte dat de belangstelling onder burgers enorm groot is. “Deelnemers kijken door de verhalen met heel andere ogen naar de statige buitenplaatsen langs het water.” Veel mensen zeiden dat ze nu met andere ogen naar sommige huizen kijken waar ze vroeger achteloos aan voorbij gingen.

De relatie tussen Voorburg en Suriname komt tijdens de tocht tot leven via de verhalen van historische bewoners en de landgoederen die zij bezaten. Diverse buitenplaatsen in de regio waren in de zeventiende en achttiende eeuw in het bezit van welgestelde kooplieden en bestuurders die direct betrokken waren bij de trans-Atlantische slavenhandel en de Surinaamse plantage-economie.

Historische dwarsverbanden

Voor Voorburgse Surinamers zoals Herbert was de vaartocht extra betekenisvol. Als lid van de gemeentelijke werkgroep hielp hij mee om deze vaartocht op te zetten. Zijn persoonlijke missie is het blootleggen van de specifieke, historische dwarsverbanden tussen Suriname en Voorburg. “Ik kom uit Suriname, maar woon al een hele tijd in Voorburg. Ik doe onderzoek naar de relatie tussen die twee plekken”, legt hij uit.

“Langs de Vliet zijn verschillende landgoederen die ooit in bezit waren van slavenhandelaren”, vertelt gids Kees van der Leer. “Neem nou Vredenoord: in optima forma een spoor van het koloniale verleden”.

Buitenplaats Rusthof in Voorburg vertelt juist een heel andere kant van de slavernijgeschiedenis. In 1848 nam prinses Marianne van Oranje-Nassau haar intrek op het landgoed. Tijdens één van haar reizen naar Alexandrië (Egypte) werd zij geconfronteerd met een lokale slavenmarkt. Uit protest en diepe verontwaardiging kocht zij daar persoonlijk een jonge, zwarte Nubische man vrij. Zij nam hem mee terug naar Rusthof, waar zij hem volledig verzorgde, chique kleedde en een formele schoolopleiding gaf.

Dit gold in die tijd als een felle, persoonlijke daad tegen het destijds nog legale instituut van de slavernij. Het is voor Voorburgers het bewijs dat er ook oprechte mensen in vroeger tijden waren die het beste voor hadden met anderen. Het maakt ze trots dat één van die mensen een plaatsgenoot was.

Plantage Voorburg

De naam Voorburg is verankerd in Suriname, waar in Commewijne het gelijknamige plaatsje ligt. Het heeft die naam te danken aan de vroegere suikerplantage Voorburg, die in 1743 werd opgericht. En deze plantage was vernoemd naar de Nederlandse plaats Voorburg.

Hoewel de officiële koloniale naam Voorburg was, staat de plantage in het Surinaams bekend als Santigron – overigens niet te verwarren met het gelijknamige marrondorp Santigron in het district Wanica.

De – inmiddels grotendeels vergane – plantage lag aan de Surinamerivier, ingeklemd tussen de plantages Suzanna’s Daal en Zoelen. Het is nu vooral een woongebied waar verkavelaars hun geld mee verdienen.

Landhuis Vredenburg. [: Omroep West]