Desinformatie, een gezondheidsrisico

door

HET BUREAU OPENBARE Gezondheidszorg (BOG) heeft met klem tegengesproken dat er sprake zou zijn van een groot aantal vervallen griepvaccins binnen het Nationaal Immunisatie Programma (NIP). Volgens het BOG berust die berichtgeving niet op feiten en wordt daarmee een onjuist beeld geschetst van het voorraadbeheer van influenzavaccins. Dat is een belangrijke reactie, want bij volksgezondheid is vertrouwen minstens zo belangrijk als de beschikbaarheid van vaccins.

Influenza is geen statisch virus. Omdat de virusstammen jaarlijks veranderen, wordt ook ieder jaar een nieuw vaccin ontwikkeld dat bescherming biedt tegen de meest voorkomende varianten. Het doel daarvan is niet zozeer het volledig voorkomen van griep, maar vooral het verminderen van ernstige ziekte, ziekenhuisopnames en sterfte onder kwetsbare groepen.

Elke vorm van desinformatie moet onmiddellijk worden weersproken met controleerbare feiten

Volgens het NIP ligt de jaarlijkse behoefte aan griepvaccins op ruim duizend doses en is er geen sprake van uitzonderlijke verspilling of grootschalig verlies van vaccins. Zodra een nieuwe levering beschikbaar is, zal de samenleving daarover via de officiële communicatiekanalen worden geïnformeerd. Tegelijkertijd blijft het advies aan risicogroepen ongewijzigd: laat u vóór het griepseizoen vaccineren en blijf ook de bekende hygiënemaatregelen toepassen, zoals regelmatig handen wassen en, indien nodig, een mond-neusmasker dragen.

Echter, de kwestie onderstreept een groter probleem. In een tijd waarin sociale media nieuws razendsnel verspreiden, kan desinformatie minstens zo besmettelijk zijn als een virus. Een onbevestigd bericht kan binnen enkele uren duizenden mensen bereiken, terwijl een feitelijke correctie vaak veel minder aandacht krijgt. Dat tast het vertrouwen in gezondheidsinstanties aan en kan ertoe leiden dat mensen noodzakelijke vaccinaties of medische behandelingen uitstellen of zelfs weigeren.

De coronapandemie heeft laten zien welke gevolgen dat kan hebben. Samenzweringstheorieën, nepnieuws en onbewezen medische adviezen verspreidden zich wereldwijd sneller dan betrouwbare informatie. Dat leidde tot polarisatie, wantrouwen en in sommige gevallen tot vermijdbare ziekte en sterfte. De lessen uit die periode mogen niet worden vergeten.

Dat betekent niet dat overheidsinstanties gevrijwaard zijn van kritiek. Integendeel, transparantie, snelle communicatie en openheid over voorraadbeheer, beleid en eventuele fouten zijn essentieel om het vertrouwen van de samenleving te behouden. Juist door tijdig en feitelijk te communiceren, kunnen geruchten worden ontkracht voordat zij een eigen leven gaan leiden.

Echter, de verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de overheid. Ook media, maatschappelijke organisaties en burgers dragen verantwoordelijkheid voor een zorgvuldig publiek debat. Wie onbevestigde berichten als waarheid verspreidt, speelt met de gezondheid van anderen. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar die vrijheid ontslaat niemand van de plicht om feiten van fictie te onderscheiden.

Bij volksgezondheid kunnen woorden letterlijk levens redden, maar ook levens kosten. Daarom moet elke vorm van desinformatie onmiddellijk worden weersproken met controleerbare feiten. Niet om een discussie te smoren, maar om ervoor te zorgen dat beslissingen over gezondheid worden genomen op basis van waarheid in plaats van geruchten.