Deelexpo maakt verhaal Johanna Schouten-Elsenhout universeel

door

‘Ze leverde strijd door gebruik van Sranantongo’

“Het is mijn verhaal in een verhaal dat vele verhalen heeft.” Woordkunstenaar Zulile – kleine zon aan de hemel – Blinker heeft in Nederland een bijdrage geleverd aan de expositie Echoes of In*dependence, waarin ze het verhaal van Johanna Schouten-Elsenhout heeft neergezet als dat van een creoolse vrouw met een gelaagd leven. ‘Wortu di e abra’, noemde Blinker deze deelexpositie.

Tekst Euritha Tjan A WayBeeld Les Adu

“Als ze schreef, was het alsof ze begeesterd was. Haar strijd leverde ze door het gebruik van taal: het Sranantongo. Resistance through language is een bekend gegeven. Het is geen strijd zoals het oppakken van wapens, maar het is wel een vorm van verzet. Onze strijd zit sterk in onze culturele identiteit”, legt Blinker haar keuze voor Schouten-Elsenhout uit. In het Sranantongo schrijven was absoluut revolutionair in de tijd van deze puwema uma, die liefkozend ook wel ‘tante Jo’ werd genoemd.

Onafhankelijkheid?‘Echoes of In*dependence: the Untold Acts of Liberation, Extraction & Solidarity’ brengt kunstenaars uit landen als Angola, Kaapverdië, Mozambique, Suriname, Congo en Ghana samen. Dat gebeurde in samenwerking met The Black Archives in Nederland en het Surinaams Museum. In Echoes of In*dependence stelden zij de vraag wat onafhankelijkheid werkelijk betekent. Want voor veel voormalige koloniën geldt: de vlag veranderde, maar de structuren niet. Buitenlandse bedrijven controleren vaak nog steeds de grondstoffen. Economische afhankelijkheid heeft de koloniale overheersing van weleer vervangen.

In de expo staat als een van de prominente elementen de dyarusu sturu. “Die gaven mannen vroeger aan hun vrouw.“

De expo over Schouten-Elsenhout is opgezet en ingericht door Blinker en visual artist Ruth-Rachel Joeroeja. Blinker vroeg Joeroeja erbij om de kracht van samenwerking en co-creatie tot uiting te brengen. In de expo staat als een van de prominente elementen de dyarusu sturu. “Die gaven mannen vroeger aan hun vrouw. Wanneer zij dan op die stoel plaatsnam, betekende dat: ‘ik wil aandacht’. Die vrouwen, onze creoolse voormoeders, hebben ook een verhaal. Ze willen dat wij hen aandacht geven en hún verhaal vertellen”, klinkt het, doorspekt met kunstzinnige woorden zoals alleen Blinker dat kan.

KaptafelOok de kaptafel met grote spiegel maakt deel uit van de tentoonstelling. Dit is geïnspireerd op het gedicht Duman van Schouten-Elsenhout, dat eindigt met ‘Luku ini yu eygi spikri’. “Verantwoordelijkheid nemen en dat doen zonder ijdel te worden: daar staat het voor. In deze wereld wijzen we te veel naar elkaar, maar nemen we te weinig verantwoordelijkheid”, legt de woordkunstenares uit.

In haar zoektocht naar de achtergrond van Schouten-Elsenhout vond zij de kern van wie creool Surinaamse vrouwen zijn. In de expo heeft ze dat ook toegepast op haar eigen stamboom als vrouw. “Want we hebben het over Anton de Kom en Schouten-Elsenhout, maar wie zijn de Anton de Koms in onze stamboom, in onze families? Die verdienen ook grani.” Daarmee heeft Blinker het grote verhaal van verzet teruggebracht van iets ongrijpbaars naar iets tastbaars en dichtbij.

Verschillende platformsHet pad om de tentoonstelling samen te stellen en dit resultaat te bereiken, ging niet zonder uitdagingen. “Soms moet je staan voor datgene waarin je gelooft. Het was een leertraject, ook voor mij. Want ik wil dit verhaal — mijn verhaal, dat vele verhalen in zich draagt — op verschillende platforms vertellen, en dat lukt aardig.”

Deze gezamenlijke expositie laat ook zien hoe bevrijdingsbewegingen in Afrika, het Caribisch gebied en Suriname met elkaar verbonden waren. Ze eert vrouwen wier bijdrage te lang onzichtbaar is gemaakt, van Hannah Kudjoe in Ghana tot Andrée Blouin in Congo en Schouten-Elsenhout in Suriname.

Daarnaast verbindt de expo het verleden met het heden: van de moord op de Congolese vrijheidsstrijder Patrice Lumumba tot de strijd van Wij Zijn Congolezen vandaag.

De expositie werd geopend op 23 april en is tot eind oktober te zien in het Suriname Museum in Amsterdam-Oost. Blinker kijkt ernaar uit om deze expo ook in Suriname tentoon te stellen. The Black Archives is met deze activiteit officieel terug in Amsterdam-Oost, waar het allemaal begon. Deze organisatie maakt het erfgoed en de geschiedenis van de Afrikaanse diaspora zichtbaar en toegankelijk via een unieke collectie, tentoonstellingen, educatie en publieksprogrammering.-.