Debat over rechterlijke macht: Gajadien waarschuwt voor ‘constitutionele sprongen in het duister’

In De Nationale Assemblee heeft Asiskumar Gajadien (VHP), lid van de commissie van rapporteurs, donderdag zijn ernstige bezorgdheid geuit over de voorgestelde wijzigingen in de Grondwet en de rechterlijke organisatie. Volgens het assembleelid staat de Surinaamse rechtsstaat op een kruispunt waarbij gekozen moet worden tussen doordachte modernisering of ondoordachte systeemwijzigingen die de fundamenten van de rechtspleging kunnen doen wankelen.

Tekst Redactie

Beeld DNA-TV

Hij gaf aan dat de VHP-fractie eensgezind voorstander is van modernisering en rechtsontwikkeling, maar resoluut niet te vinden is voor constitutionele experimenten die geen draagvlak hebben. Voorkomen moet worden dat de rechtsstaat wordt gebruikt voor prestigeprojecten die de stabiliteit in gevaar brengen.

“Voorkomen moet worden dat de rechtsstaat wordt gebruikt voor prestigeprojecten die de stabiliteit in gevaar brengen”

Gajadien benadrukte dat het huidige debat de kern van de rechtsstaat raakt. Er liggen momenteel twee fundamenteel verschillende visies op tafel. Aan de ene kant staat een pakket wetsontwerpen dat pleit voor ingrijpende constitutionele veranderingen, waaronder de oprichting van een nationale Hoge Raad en een College van Procureurs-Generaal. Aan de andere kant staat initiatiefwetgeving die volgens Gajadien uitgaat van realisme: het versterken van wat reeds bestaat zonder de risico’s van institutionele prestigeprojecten.

Kwetsbaar ecosysteem

Tijdens zijn presentatie hield Gajadien het parlement voor dat de rechtsstaat geen machine is die men ongestraft uit elkaar kan halen. In een kleine rechtsorde zoals de Surinaamse is stabiliteit cruciaal. Hij verwees naar de lessen van het vorige week gehouden Nationaal Congres over Modernisering van de Rechterlijke Macht, waar experts unaniem stelden dat kwaliteit niet wordt bepaald door het aantal instanties, maar door de feitelijke capaciteit en onafhankelijkheid van de zittende macht.

Het assembleelid waarschuwde voor de creatie van instituten die slechts op papier bestaan. Hij haalde het voorbeeld van het Constitutioneel Hof aan, dat jarenlang een papieren tijger bleef door gebrek aan financiële en organisatorische randvoorwaarden. “Modernisering zonder uitvoeringskracht leidt tot institutionele leegte,” stelde hij resoluut.

Versterking Hof en OM

Gajadien brak een lans voor de reeds ingediende Initiatiefwet Hof van Justitie. Deze wet is ontworpen om de enorme groei aan complexe rechtszaken op te vangen door de interne structuur te moderniseren. In plaats van een extra rechterlijke laag, stelt deze wet voor om meerdere vicepresidenten aan te stellen en een duidelijke portefeuilleverdeling in te voeren. Dit moet de president van het Hof ontlasten en bestuurlijke rust creëren zonder een onnodige kostenexplosie.

Ten aanzien van het Openbaar Ministerie (OM) waarschuwde hij fel tegen de invoering van een College van Procureurs-Generaal. Het huidige stelsel van één procureur-generaal biedt helderheid en duidelijke democratische controle. Een collegiaal bestuur in een kleine samenleving vergroot volgens Gajadien juist de kwetsbaarheid voor politisering en verwaterde verantwoordelijkheid. Hij stelde de retorische vraag wie er nog aanspreekbaar is bij controversiële vervolgingsbeslissingen als de verantwoordelijkheid over meerdere personen verdeeld is.

Cassatie rechtspraak

Een cruciaal onderdeel van het debat betreft de introductie van cassatierechtspraak. Hoewel Gajadien het belang van rechtsontwikkeling erkent, zet hij grote vraagtekens bij de oprichting van een eigen nationale Hoge Raad. Cassatie vereist een enorme juridische massa en zeer ervaren rechters, die in Suriname schaars zijn.

Hij presenteerde een alternatief dat volgens hem direct beschikbaar en veiliger is: de Caribbean Court of Justice (CCJ). Volgens Gajadien biedt dit college een robuuste, internationaal erkende structuur die onafhankelijkheid waarborgt, juist doordat de rechters niet afhankelijk zijn van nationale politieke constellaties. Door zich aan te sluiten bij de CCJ krijgt Suriname toegang tot hoogwaardige rechtspraak zonder de nationale rechtspraak te ‘cannibaliseren’ door de weinige toprechters uit de eerste en tweede aanleg weg te trekken.

Crisis in de basis

Gajadien onderbouwde zijn standpunt met harde cijfers van de president van het Hof van Justitie. Het aantal rechters is gegroeid naar 31, maar is dit nog steeds slechts de helft van de internationale norm van 60 rechters voor de Surinaamse bevolkingsomvang. Bovendien dreigt er binnen tien tot vijftien jaar een enorme uitstroom door pensionering.

“De primaire uitdaging ligt niet aan de top, maar aan de basis,” concludeerde het lid. Hij vindt het onverantwoord om middelen te alloceren aan een nationale derde instantie terwijl burgers in de eerste en tweede aanleg kampen met lange doorlooptijden en een tekort aan rechters. Hij benadrukte dat de pensioenleeftijd van 70 jaar voor rechters strikt gehandhaafd moet blijven om politieke willekeur bij verlengingen te voorkomen.

Conclusie en toekomstvisie

Gajadien sloot zijn betoog af met een oproep tot staatsrechtelijke discipline. Hij stelde dat zijn fractie volmondig ‘ja’ zegt tegen modernisering en rechtsontwikkeling, maar een resoluut ‘nee’ laat horen tegen constitutionele experimenten zonder draagvlak. De rechtsstaat mag niet gebruikt worden voor prestigeprojecten die de stabiliteit in gevaar brengen.

Volgens het assembleelid moet de volgorde van handelen zijn: eerst een integrale visie, dan versterking van de bestaande structuur en pas in laatste instantie, indien strikt noodzakelijk, wijziging van de Grondwet. De focus moet nu liggen op het versterken van het fundament waar de burger dagelijks mee te maken heeft.