De waarde van dingen en diensten

door

In een Whatsappgroep van huisartsen was er een discussie over de hoogte van het maandloon, dat een administratieve medewerkster op de poli  zou moeten ontvangen. Het minimumloon is door de overheid vastgesteld op srd 61.25 per uur, meldde een van de deelnemers. Iemand stelde voor “20.000 netto”, niet op basis van het aantal gewerkte uren, zei hij, maar uitgaande van wat het inkomen zou moeten of kunnen zijn. Hij vond dat het tijd wordt, een keer goed te kijken naar deze zaak. Met niet zoveel woorden zei hij dat we moeten praten over wat een rechtvaardig en redelijk loon is.

 Een rechtvaardige prijs
Het is een vraag die in het dagelijks leven vaak gesteld wordt: “Wat moet ik u betalen?”. Dat vroeg ik aan de man die was gekomen om de tuin te harken, en een dode leguaan te begraven. Hij keek me aan, aarzelde even en vroeg: “Wat wilt u betalen”.  Ik had verwacht dat hij zijn tienerzoon zou sturen en had 1000 srd in gedachten, maar ik vond dat voor hem, een grijze vijftiger, te weinig. Ik vroeg: “Is 1500 goed?”.  Hij ging accoord. We waren beiden tevreden, dus was het een redelijke prijs zou je kunnen zeggen. Maar was het een rechtvaardige prijs? Er vonden geen onderhandelingen plaats. De arme man durfde geen eisen te stellen. Als ik had gewild, had ik hem het werk voor 500 laten doen. Ik gebruik in dit soort gevallen twee maatstokken: de prijs van een portie eten in een Chinees restaurant, en wat ik zelf zou willen krijgen voor het werk..  Iemand die een karwei komt doen dat lichamelijke inspanning met enig risico vereist, (zoals bomen snoeien, wieden, vuil opruimen, op zolder klimmen, een kadaver begraven), moet volgens mijn maatstaven, op zijn minst twee dagen eten kunnen kopen.
De man heeft 4 uren gewerkt. Volgens het tarief van het minimumloon zou hij ongeveer 250 moeten krijgen,  nauwelijks genoeg voor een  paar bakabana met pindasaus. De prijs van menselijke arbeid moet niet alleen door vraag en aanbod worden bepaald. Dat was de essentie van de discussie in de Whatsappgroep van huisartsen. De menselijke waardigheid van de arbeider, moet meetellen.
Arbeid als handelswaar
De discussie van de huisartsen raakt aan een fundamentele kwestie waar denkers zich al honderden jaren mee bezig houden. Is arbeid een goed als alle andere, dat wil zeggen, een ding zonder ziel dat gekocht en verkocht kan worden? Het gebeurt. Dus het kan. Vroeger, toen de arbeid nog niet van de arbeider gescheiden kon worden – omdat  de meeste arbeid een manuele, directe betrokkenheid vereiste – kon je arbeid niet kopen los van de arbeider, Wilde je over arbeid beschikken, moest je de arbeider ketenen, vandaar slavernij en contractarbeid.  Vandaag zijn ketenen niet nodig. Wie arbeid nodig heeft huurt tijdelijk een arbeider en betaalt de prijs die gangbaar is op de arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt is geen vrije transparante markt met gelijkwaardige spelers, zoals de bezoekers en de standhouders aan de zondagsmarkt aan de Tourtonnelaan. Ondernemers houden lonen zo laag mogelijk en laten de problemen die daarvan het gevolg zijn voor de overheid – de armoede, de economische stagnatie, geringe opwaartse sociale mobiliteit, de criminaliteit.
De meerwaarde van producten en diensten
Volgens Marxistische denkers komt de waarde van een goed voort uit de arbeid die werd verricht om.het goed te produceren. Arbeid transformeert grondstoffen tot producten die nuttig zijn. Arbeid voegt waarde toe, brengt meerwaarde voort. Neo-liberale economen vinden dat waarden (en prijzen) niet bepaald worden door de hoeveelheid arbeid die in dingen gestopt is maar door de betekenissen die mensen aan de dingen geven.
De door de gehuurde arbeider gecreëerde meerwaarde wordt eigendom van de ondernemer. Deze graai naar de meerwaarde is de kern van de uitbuiting in het kapitalisme.

Die meerwaarde wordt in de technologische maatschappij gecreëerd door hoog opgeleide technologen en managers, die niet massaal in fabrieken werken, maar individueel, of in kleine teams. De rol van arbeid bij de schepping van meerwaarde is minder zichtbaar. Hoewel deze professionele arbeiders exorbitant betaald worden wordt de door hun geproduceerfe meerwaarde ook eigendom van de onderneming.
Wat is de rechtvaardige prijs?
De prijsstijgingen en de lage lonen in Suriname, maken het debat over het begrip “rechtvaardige prijs” actueel.
Bestaat er een door natuurwetten bepaalde en door morele richtlijnen vast te stellen rechtvaardige prijs van een product of een dienst? Of zijn prijzen het resultaat van de onzichtbare hand van vraag en aanbod? Of van manipulaties van globale supply chains door staten, multinationale ondernemingen en internationale banken?
Of worden prijzen bepaald door mode, na-aperij of het sociaal bijbenen van de buren  de begeerte naar wat anderen begeren?
Er bestaat geen weegschaal voor het vaststellen van een rechtvaardige prijs voor een dienst of een ding. De prijs is het resultaat van interacties tussen producenten, handelaren en consumenten, waarbij afwegingen worden gemaakt van verwachtingen, behoeften, aanbod, voorraden en distributiekanalen. Deze afwegingen kunnen in principe resulteren in een rechtvaardige prijs. Dat is een prijs waarmee alle partijen tevreden kunnen zijn. Het is een prijs die evenwicht houdt tussen de belangen van de verkoper en de koper.
De marktconforme prijs
Machtsongelijkheid tussen verkoper en koper (zoals wanneer de verkoper een monopolie heeft, of wanneer er schaarste is of de nood van de koper hoog is) kan resulteren in machtsmisbruik met als gevolg onredelijke prijzen en onrechtvaardige lonen, woekerwinsten, onbetaalbare eerste levensbehoeften, hamsteren van schaarse goederen, speculatie met domeingrond  etc. De doctrine van de “rechtvaardige prijs” heeft afgedaan als leidend beginsel in economische transacties. Men is vrij de prijs te vragen die men wil en te betalen wat men wil, ook al is de transactie moreel fout, bijvoorbeeld het extra duur verkopen van een tweedehands auto-onderdeel, dat moeilijk te vinden is. De doctrine die vandaag geldt is de “marktconforme prijs”. Waterleiding, elektriciteit, gezondheidszorg, dat moet allemaal marktconform. Het probleem is dat 2/3de van de bevolking, de marktconforme prijzen niet kan betalen.
Verschillende maatstokken
De meeste deelnemers aan de discussie in de Whatsapp groep van huisartsen vonden 61.25 per uur te weinig want doktersassistenten doen verantwoordelijk werk en hebben ochtend- en middagdiensten. Ze spelen een belangrijke rol in de dienstverlening, houden orde in de wachtkamer en bepalen het gezicht van de poli. Ze vormen een belangrijke schakel tussen arts en client. Toch vonden enkelen 20.000 een beetje te veel en dachten eerder aan 10.000 tot 15.000. Deze bedragen contrasteren met de tarievenlijst van particuliere huisartsen waarop staat, dat een consult op de poli SRD. 800  kost en een huisbezoek SRD. 2200. Voor buitenlanders is het 35 € om 70 €.  Deze tarievenlijst is geen weerspiegeling van de financiële positie van de meeste huisartsen, die moeilijk rondkomen met de geringe vergoedingen van het SZF en de verzekeringsmaatschappijen. De lijst toont wél hoe artsen denken over de waarde van hun werk in vergelijking met de waarde van het werk van de assistent.  Het ligt in de aard van de mens om de eigen bijdrage hoger te waarderen dan de bijdrage van een ander.

Er wordt gezegd dat de meest waardevolle dingen niet in geld uit te drukken zijn. Waarden zoals respect voor de natuur, vriendschap, burgerschap en nabuurschap zijn niet op de markt te koop.
Een paar weken geleden werd een Zwitsers legermesje uit mijn auto gestolen. Ik heb het in bijna 30 jaar nooit gebruikt. Ik heb er al die jaren mee rondgereden in de dashboard van mijn auto. Ik weet niet hoeveel ik ervoor zou krijgen als ik.het zou verkopen, maar van alle dingen die gestolen werden zoals laptop en beamer, was het gestolen mesje mij het dierbaarst. Het had een persoonlijke waarde. Ik kreeg.het van Ferdie Siem Tjam die directeur van Volksgezondheid was in de tijd dat ik afstudeerde. Hij werkte daarna in Geneve ging werken voor de World Health Organiza-tion.en bracht het mesje mee tijdens een vakantie. Het mesje had voor mij een emotionele waarde.en ik zou er veel voor over hebben als ik het terug kon kopen.
De prijs van een goed of dienst loopt min of meer evenwijdig aan de economische waarde, wat wil zeggen, aan de kans dat mensen het ding of de dienst willen kopen. Maar wat vandaag als waardeloos beschouwd wordt, kan morgen waardevol zijn. Vincent van Gogh verkocht tijdens zijn leven geen enkel schilderij. Niemand wilde ze kopen. Vandaag worden er miljoenen betaald voor zijn werken. Waarden zijn veranderlijk. In het verleden was het normaal dat mensen eigendom waren van anderen. Vandaag wordt slavernij gezien als mensonterend. De dag is niet ver meer dat particulier eigendom van grond, als net zo onfatsoenlijk wordt gezien als het bezit van slaven. Arbeid en grond mogen niet gereduceerd worden tot handelswaar op straffe van verlies van menselijke waardigheid.
Wim Bakker
The post De waarde van dingen en diensten ..