De losbandige wereld van 2026 ( 1)

door

Venezuela en onze regio in nieuw internationaal krachtenveld

Het ontvoeren van president Nicolás Maduro van Venezuela door Amerikaanse troepen weerspiegelt een rauwe vorm van het recht van de sterkste in een losbandige wereld. Anno 2026 zien we snel verschuivende internationale machtsverhoudingen met een ingewikkelde wisselwerking tussen politieke, economische, technologische en militaire krachten. Er ontstaan voor landen, regio’s en internationale organen enorme uitdagingen in de overgang naar een nieuwe wereldorde en een onvoorspelbare toekomst. Waar draait dit precies om en wat moet Suriname doen?

Tekst Jack Menke

Beeld AP Photo

Temidden van de miljarden nieuwjaarswensen  wereldwijd voor 2026 ontvouwt zich een verhevigde internationale machtsstrijd waarin economisch, politiek en militair vooral China, Rusland en de Verenigde Staten de wereld afschrikken. Terwijl de Amerikaanse president Donald Trump bezig is met de omsingeling van Zuid- en Midden Amerika, worden Russische aanvallen op Ukraïne en afschrikkingsacties van China rond Taiwan geïntensiveerd.

“In dit schaakspel zijn betrokken de huidige interim president Delcy Rodriguez en oppositieleider Machado. De VS  speelt vooral vanuit eigen geopolitiek en economisch belang in op deze twee vrouwen“

De inval van de Verenigde Staten (VS) in Venezuela vormt evenals de Chinese en Russische militaire acties slechts een uiterlijk vertoon van een veel grotere machtsstrijd in de wereld. Tijdens de ‘Koude Oorlog’ bestond de wereld tot 1991 uit twee kampen: het Sovjet blok tegenover het door de VS gedomineerd Westers blok. Na deze zogenaamde ‘bipolaire wereld’ ontstond een ‘multipolaire’wereld met meerdere invloedrijke landen, zoals China, VS, Rusland, Brazilië, Iran, Turkije, Noord-Korea, Frankrijk en Duitsland.

De multipolaire wereld komt in de plaats van de vroegere tegenstelling tussen de VS en de Sovjet-Unie en gaat gepaard met wisselende allianties tussen landen en regionale machtsblokken. De huidige multipolaire wereld is veel ondoorzichtiger en onvoorspelbaarder dan de vroegere bipolaire wereld. Er is instabiliteit met veel machtsvertoon en ook strijd achter de schermen tussen nieuwe en oude machtsblokken en/of landen. Dit uit zich niet slechts militair, maar ook diplomatiek, ideologisch, financieel en in economische blokvorming.

Venezolaanse revolutie en VS imperialisme

De Verenigde Staten, het militair machtigste land in de wereld, nam onlangs volgens een standaard imperialistisch patroon in een machtsdronken show de Venezolaanse president Maduro en zijn vrouw  gevangen. Deze zoveelste Amerikaanse invasie in de wereld roept drie vragen op:

waarom liep de Venezolaanse Bolivariaanse revolutie vast?

wat is het belang van de VS interventie en welk Venezolaans leiderschap past hierin?

volgen er meer VS acties om de Zuid-Amerikaanse regio in haar invloedsfeer te krijgen en wat wordt de respons in en buiten de VS

Na een ‘mislukte staatsgreep’ in 1992 werd de charismatische Hugo Chavez via verkiezingen in 1998 president van Venezuela. Hij kreeg grondwettelijk draagvlak voor zijn ‘Bolivariaanse revolutie’. Maar deze revolutie kreeg nimmer een sterk institutioneel draagvlak. Chavez slaagde er in om aanvankelijk veel draagvlak van de bevolking te krijgen. Echter stortte de olie-industrie steeds meer in met als gevolg een sterke economische terugval. Vanaf 2014 kon uiterst rechts met onder meer Maria Machado -oppositieleider en recente Nobel prijs winnaar – een steeds sterker tegenwicht bieden aan het socialistische regime dat om zich te handhaven steeds autoritairder werd.

Schaakspel leiderschap

Anno 2026 zijn in de huidige strijd om het politiek leiderschap in Venezuela twee opties met vrouwelijke leiders, waarbij zowel intern Venezolaanse krachten als strategieën in de VS een rol spelen. In dit schaakspel zijn betrokken de huidige interim president Delcy Rodriguez en oppositieleider Machado. De VS speelt vooral vanuit eigen geopolitiek en economisch belang in op deze twee vrouwen. Hoe dit zal aflopen is niet duidelijk, omdat ook het intern Venezolaans krachtenspel een rol speelt, waarin onder meer deze vrouwelijke leiders met hun achterban tegenover elkaar staan.

President Trump heeft – om mogelijke sociale instabiliteit te voorkomen – in eerste instantie Maria Machado, die onvoldoende draagvlak heeft, afgewezen. Hier tegenover staat interim president Rodriguez, die bekend staat als sterke technocraat en harde werkster. Terwijl zij haar sporen verdiende in de marxistische traditie van de eerste Venezolaanse Bolivariaanse Republiek onder Hugo Chavez lijkt ze een soort ‘Ba-anansi’ te spelen: enerzijds wordt de VS diplomatiek naar de mond gepraat en anderzijds beroept zij zich op internationale principes van soevereiniteit en non-interventie.

Indien Rodriguez wordt gehandhaafd zal zich voorlopig een echte verandering niet voltrekken in Venezuela. De kern van de VS interventie is primair gericht op het ‘plunderen’ van de Venezolaanse olie-industrie die in 1976 werd genationaliseerd. Dit toont eens te meer dat het voor de VS niet gaat om vriend of vijand, maar om keiharde belangen.

Domino strategie VS

Om Zuid-Amerika inclusief het Caribisch gebied weer in haar invloedsfeer te krijgen probeert de VS een domino strategie toe te passen, in plaats van volledige militaire interventies gericht op verandering van regime. Neem bijvoorbeeld de nauwe band tussen Venezuela en Cuba op economisch, financieel, politiek en militair gebied, die door de Amerikaanse interventie in Venezuela nu zal worden afgesneden.

“Om Zuid-Amerika inclusief het Caribisch gebied weer in haar invloedsfeer te krijgen probeert de VS een domino strategie  toe te passen, in plaats van volledige militaire interventies gericht op verandering van regime”

Cuba staat volgens Trump op het punt van economische en sociale ineenstorting. Daardoor zou in principe geen interventie nodig zijn. De Cubaanse samenleving wordt langer dan 65 jaar door een complete Amerikaanse economische en politieke boycot getroffen en heeft Venezuela en Rusland als bondgenoten en handelspartners. Het volledig terugbrengen van de Venezolaanse olieproductie en export in handen van de Verenigde Staten, zal directe gevolgen hebben voor de levering van Venezolaanse olie aan Cuba. De Amerikaanse ministerf van Buitenlandse Zaken Marco Rubio stelt dat met deze stopzetting de Cubaanse economie en samenleving in elkaar zullen storten. Voor Trump echter heeft Cuba niet de hoogste prioriteit, omdat dit land economisch niet zo aantrekkelijk is als het mineraalrijke Venezuela.

De Trump-regering heeft intussen een lijst gemaakt van Zuid-Amerikaanse landen die de VS binnen haar invloedsfeer wil krijgen. De vraag is of dit zal lukken nu de Amerikaanse Senaat met 52 tegen 47 stemmen in een resolutie de president verbiedt om zonder uitdrukkelijke goedkeuring van het Congres verdere militaire acties tegen Venezuela te ondernemen.

Scheuren Caricom en uitdagingen Suriname

Caricom is een vrij klein economisch blok waar Suriname deel van is. Dit blok vertoont sinds vorig jaar duidelijke scheuren, vooral als het gaat om Trinidad & Tobago. Kamla Persad-Bissessar de premier van dit land dat vlak voor de kust van Venezuela ligt, zwichtte door de VS territoriaal te ‘faciliteren’ in de recente militaire acties in Venezuela. Guyana, dat verwikkeld is in een grensdispuut met Venezuela dat tweederde claimt van Guyana’s grondgebied, hield zich op de vlakte. Deze scheuren staan haaks op de Caricom lijn die uitgaat van een Zuid-Amerikaanse vredeszone en dialoog binnen Internationale organen zoals de Verenigde Naties.

Met de voorgenomen exploitatie van offshore olie in 2028 in Suriname voltrekt zich een enorme verandering van haar positie in een losbandige economische en geopolitieke wereld. Offshore olie vormt nog steeds de belangrijkste driver in de internationale economische, politieke en militaire verhoudingen. Helaas heeft Suriname sinds haar staatkundige onafhankelijkheid in 1975 de koloniale cirkel van door het buitenland gedomineerde minerale economische exploitatie niet doorbroken.

Om Zuid-Amerika inclusief het Caribisch gebied weer in haar invloedsfeer te krijgen probeert de VS een domino strategie toe te passen, in plaats van volledige militaire interventies gericht op verandering van regime. De meest haalbare optie is een gediversifieerde ontwikkeling met als kern een harmonische relatie met de natuur. In een ander aflevering wordt ingegaan op hoe de mijnbouw afhankelijkheid te doorbreken en een dreigende olievloek het hoofd te bieden.

De Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado.