De kracht van inheemse vrouwen: ‘We vragen geen bosje bloemen, maar ons recht en onze plek om mee te beslissen’

Wereldwijd zijn vrouwen de ruggengraat van de maatschappij. Ze voeden hun kinderen op en ondersteunen hun gezinnen. Bij de inheemsen is dat ook zo, maar er zijn grote uitdagingen, zoals zorgen dat hun kinderen goed onderwijs krijgen en dat hun woon- en leefgebieden worden beschermd. Momenteel is er een verandering zichtbaar: vrouwen nemen het voortouw om hun gebieden te beschermen en op te komen voor de rechten van de inheemsen.

Tekst Kevin Headley

“Inheemse vrouwen zijn sterke vrouwen”, zegt de inheemse activiste Audrey Christiaan tegen de Ware Tijd. “Ze worden al op jonge leeftijd voorbereid op het leven. Vroeger lag de nadruk vooral op de zorg voor hun gezinnen, maar tegenwoordig komt er veel meer bij kijken, zoals vechten voor hun volk. Sinds de gewelddadige incidenten op dinsdag 2 mei 2023 in Pikin Saron en Maripaston in district Para, hebben we gemerkt dat veel mannen worden gecriminaliseerd. Vrouwen hebben de rol op zich genomen om op de voorgrond te treden in de strijd. Die strijd moet verdergaan, maar er moet ook rekening worden gehouden met de positie waarin de inheemse mannen onterecht zijn geplaatst. Dit zijn veranderingen die duidelijk zichtbaar zijn.”

Christiaan zegt dat er in de gebieden van de inheemsen vaak weinig tot geen werk is. “Soms trekken mannen uit de dorpen weg om werk te zoeken, waarbij zij hun gezinnen achterlaten met alle gevolgen van dien, waaronder gezinsontwrichting. Sommige vrouwen maken handwerk om geld te verdienen voor hun gezinnen. Soms trekken ook hele gezinnen weg naar de stad, waardoor dorpen leeglopen. Dit is zichtbaar in dorpen ver van de stad, zoals Donderskamp. Hele dorpen worden verlaten en lopen zo het risico dat buitenstaanders concessies verkrijgen en makkelijker toegang krijgen tot het gebied.”

Christiaan pleit ervoor dat inheemse vrouwen meer worden betrokken bij besluitvorming en bij het benutten van ontwikkelingskansen. “Deze zaken moeten in de gebieden van de inheemsen worden aangepakt. Ik probeer daarom vrouwen bewust te maken van hun kracht en hen toegang te geven tot ontwikkelingsmogelijkheden.”

Meer dan mooi en exotisch

“De positie van de inheemse vrouw in Suriname is complex en vaak onderbelicht”, meent Jupta Lilian Itoewaki, voorzitter van stichting Mulokot, in gesprek met de Ware Tijd. “Als je kritisch kijkt, zie je dat inheemse vrouwen een dubbele last dragen: enerzijds worden ze systematisch genegeerd en gemarginaliseerd, anderzijds ervaren ze dat patriarchale structuren hen beperken binnen hun gemeenschap. Inheemse vrouwen zijn de zorgdragers; ze dragen de taal, rituelen, cultuur en tradities over en zorgen dat hun gezinnen bijeen blijven. Toch wordt hun stem vaak genegeerd bij beleid en besluitvorming, omdat men denkt dat in deze mannenwereld de vrouw niet echt spreekt. Maar de inheemse vrouw heeft het druk met zoveel taken dat ze soms nauwelijks tijd heeft om bij te dragen aan besluitvorming en beleid.”

/ Collectie Mulokot
Jupta Lilian Itoewaki voorzitter van de stichting Mulokot tijdens de viering van het driejarig bestaan in het inheemse dorp Kawemhakan.-.

Itoewaki benadrukt dat de strijd van de inheemse vrouw niet gaat over symbolische emancipatie, zoals bij sommige feministische bewegingen, waarbij de nadruk ligt op het niet nodig hebben van mannen. “Voor inheemse vrouwen gaat het om grondenrechten, bossen, water en de toekomst van onze kinderen. Zolang de politiek de centrale kracht van de inheemse vrouw niet erkent, blijven gelijkheid en inclusiviteit loze beloftes. De inheemse vrouw is geen decor. Vaak wordt ze gezien als entertainment of exotisch mooi, maar we zijn meer dan dat. We zijn de ruggengraat van al onze culturele tradities. Het is tijd om naar de inheemse vrouw te luisteren en rechtvaardig te handelen.”

‘Vaak wordt de inheemse vrouw gezien als entertainment of exotisch mooi, maar we zijn meer dan dat.’ – Jupta Itoewaki

Sleutel tot duurzaam behoud bos

“Als je naar inheemse vrouwen kijkt, zie je dat zij de ruggengraat van hun gemeenschap zijn, maar tegelijkertijd de meest onzichtbare groep in de samenleving”, stelt Sharmaine Artist, voorzitter van stichting Khose, tegenover de Ware Tijd. “Wij geven kennis door en zorgen voor de kinderen. Toch worden we structureel overgeslagen als het gaat om beleid en economische kansen. Erkenning van onze rechten, kennis en leiderschapsrol zijn noodzakelijk. Wij moeten een plek aan tafel krijgen waar besluiten worden genomen over ons land en de toekomst van onze kinderen. De inheemse vrouw is de sleutel tot duurzaam bosbehoud.”

Artist vraagt vooral aandacht voor geweld tegen en bescherming van inheemse vrouwen. “Inheemse vrouwen zijn extra kwetsbaar voor geweld. Juist omdat we in afgelegen dorpen wonen, is hulp moeilijk bereikbaar. Er zijn nauwelijks opvangmogelijkheden en de politie is ver weg. We worden op dat gebied vergeten.”

Wat betreft onderwijs ziet Artist dat meisjes de grootste groep vormen binnen het onderwijs van de inheemsen. “Maar vaak stoppen ze na het lager onderwijs, omdat ze moeten werken of zorgen voor jongere kinderen. Beleidsmaatregelen zijn nodig, zodat meisjes toegang hebben tot goed onderwijs. Inheemse vrouwen werken hard, maar verdienen weinig. Ze zijn vooral actief in handwerk, het maken van oliën en het verbouwen van ananas. Zonder toegang tot opleidingen en leningen blijven ze gevangen in armoede. Investeren in ondernemerschap is essentieel.”

Sharmaine Artist

Artist noemt als andere uitdaging ‘gezondheid’. “De zorg in het binnenland is gebrekkig. Vrouwen moeten soms uren reizen voor medische hulp, bijvoorbeeld voor een echo of bevalling. Moedersterfte komt nog vaak voor. Op Vrouwendag vragen we geen bosje bloemen, maar ons recht en onze plek aan tafel en mee te beslissen.”

Christiaan, Itoewaki en Artist stellen alle drie dat inheemse vrouwen niet alleen zorgdragers of cultureel erfgoed, maar de leiders, strijders en de ruggengraat van hun gemeenschappen. Hun inzet voor onderwijs, grondenrechten, bosbehoud en de bescherming van hun families laat zien dat echte verandering van binnenuit komt.-.