De dood van de journalistiek

door

De Snijd / Armand Snijders

De titel van deze column komt zeer dramatisch over. Maar dat is de situatie – zeker in Suriname – ook. Ik heb de laatste weken geleerd dat bij het maken van journalistieke producties steeds vaker ChatGPT en andersoortige AI-schrijfbots worden gebruikt. Nu ben ik een behoorlijke nitwit die totaal niet gehinderd wordt door kennis op ICT-gebied en alles wat daar om heen bungelt, dus noem mij maar gerust ouderwets. Of dat verstandig is, weet ik niet. Maar in mijn werk als schrijver heb ik daar totaal geen last van. Ik gebruik nog wel de spellingcontrole in ‘Word’ om mijn eigen schrijffouten en andere dommigheden uit teksten te halen, maar dat is het.

Het valt mij de laatste tijd echter op dat veel mediabedrijven – waaronder heel gerenommeerde – opeens analyses brengen, wat ze daarvoor zelden deden. En als het wel gebeurde, dan stond de naam van de auteur erbij – zoals doorgaans wel zo netjes is. Nu moet je daar als lezer maar gokken van wie het stuk afkomstig is. Alleen de redactie weet dat je dan lang over kunt blijven gokken, want een mens van vlees en bloed is er nauwelijks aan te pas gekomen.

“Opvallend is dat opeens ‘foutloze’ stukken verschijnen van schrijvers die voorheen nog geen ‘d’ van een ‘t’ konden onderscheiden en ‘die’ en ‘dat’ consequent met elkaar verwarren.“

De hoogdravende teksten, waar soms echt geen touw aan vast te knopen is, zijn tot stand gekomen met behulp van ChatGPT en daar is geen woordje van ontsproten aan het brein van een echte journalist. Niet voor niets wordt het bestempeld als een bron voor luie media die voor heel weinig of geen geld hun lezers bedonderen.

In Nederland en andere landen wordt het vaak wel vermeld als er iets wordt gejat. Zoals de populaire nieuwssite nu.nl, die onder bepaalde stukken lange tijd keurig opbiechtte dat het artikel tot stand was gekomen met hulp van AI. Tegenwoordig vermelden ze dat niet meer. Dat zou óf kunnen betekenen dat ze daar geen gebruik meer van maken óf ze melden dat gewoon niet meer omdat ze het al ‘gewoon’ vinden. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik de ontwikkelingen in de media daar te slecht volg om te weten welke afspraken daarover eventueel zijn gemaakt.

Opvallend is dat in Suriname opeens ‘foutloze’ stukken verschijnen van schrijvers die voorheen nog geen ‘d’ van een ‘t’ konden onderscheiden en ‘die’ en ‘dat’ consequent met elkaar verwarren. Ze zijn echt overnight met supersprongen vooruitgegaan, ofwel vanaf het moment dat ze ontdekten dat via het slimme internet hun eigen gebreken verhuld konden worden.

Het is in ieder geval fijn voor eindredacties die vaak urenlang bezig waren om de gedrochten van vaak warrige teksten die voorheen werden aangeleverd, enigszins leesbaar en begrijpelijk voor u als lezer te maken. Want geloof mij, er wordt soms pure bagger ingeleverd waarvan de inhoud wel klopt, maar waar zelfs de honden taalkundig geen brood lusten.

Dat is dus een pluspunt van die hulpmiddeltjes als ChatGTP en AI, maar eerlijk gezegd vind ik het wel een vorm van valsspelen. Als journalist zou je zelf het verschil tussen en ‘d’, een ‘t’ en ‘dt’ moeten kennen en vooral een begrijpelijk stuk moeten kunnen schrijven; dat heb je in je of niet. Of je kan in ieder geval de basisgreepjes van het vak geleerd hebben op de journalistenopleiding van de AHKCO. Maar dat is helaas niet (altijd) het geval. Ik ken legio zichzelf journalist noemende collega’s die na acht jaar of zo afstuderen (terwijl de opleiding eigenlijk vier jaar duurt) en er nauwelijks iets van bakken.

Het zal mij niet in dank worden afgenomen dat ik dat zeg, maar als journalist hoor ik de waarheid te vertellen, ook al is die hard. Laat mij er gelijk aan toevoegen dat er heel veel puike journalisten in Suriname zijn. Misschien maken ze weleens een grammaticaal foutje maar hun berichten zijn van hoog niveau. En het hoeft nou ook weer niet allemaal perfect te zijn, anders worden eindredacteuren brodeloos gemaakt. Trouwens, ook ik maak wel eens fouten; laat daar geen twijfel over bestaan.

“Ik was gepromoveerd tot (oud-)voorzitter van ons nationale praathuis in de eerste periode dat oom Desi president was en notabene tante Jenny de voorzittershamer hanteerde”

Door AI hebben veel illustratoren wel hun dagelijkse brood deels verloren, want ook wat dat betreft laten sommige mediahuizen zich gratis op hun wenken bedienen. Helaas zie je dat gelijk terug op de websites en in kranten, waar de eenheidsworst vaak troef is. Tante Jenny bijvoorbeeld wordt bij het ene medium net iets anders afgebeeld dan bij het andere, maar in alle gevallen is het even saai en voorspelbaar, vooral omdat de persoonlijke tint van de illustrator ontbreekt.

Mijn grootste bezwaar van AI en zo is dat de informatie die al deze kunstmatige breinen geven niet zelden volledig of gedeeltelijk niet deugt. En dus als je het als luie redactie klakkeloos overneemt, je het publiek verkeert informeert. Zo geven ze vaak gebeurtenissen aan die niet hebben plaatsgevonden of die niet worden vermeld terwijl het zich wel heeft voltrokken. Ik heb recentelijk zelf de proef op de som genomen – vooral om te checken of deze spreekwoordelijke internetdoos van Pandora wel de waarheid vertelt.

Dus ik tikte – ijdel als ik ben – in: ‘Wie is Armand Snijders? Het antwoord dat ik kreeg was verrassend: ‘Armand Snijders is een Surinaams politicus en bestuurder. Hij was onder andere minister van verschillende ministeries in Suriname. Meer specifieke informatie over zijn huidige rol of eerdere prestaties zou afhankelijk zijn van actuele nieuwsbronnen of officiële publicaties van de Surinaamse regering’.

Los van het feit dat ik ‘Surinaams’ genoemd wordt (wat ik een eervol stempel vind en waar ik ook helemaal niet over val), klopt er geen hout van natuurlijk. Ik vermoed dat AI mij heeft verward met mijn naamgenoot Errol, die niet eens zo heel lang geleden overleden is. Toen ik een paar dagen later dezelfde vraag nog een keer stelde, kwam er een afwijkende reactie: ‘Armand Snijders is een Surinaams politicus en voormalig minister van Volksgezondheid (2015-2017). Hij was ook voorzitter van de Nationale Assemblée (DNA) van 2010 tot 2015. Snijders is lid van de Nationale Democratische Partij (NDP). Wat wil je nog meer weten over hem?’

Nu brak mijn klomp echt wel een beetje: ik was gepromoveerd tot (oud-)voorzitter van ons nationale praathuis in de eerste periode dat oom Desi president was en notabene tante Jenny de voorzittershamer hanteerde. En daarna heb ik schijnbaar twee jaar lang de scepter gezwaaid bij Volksgezondheid. Tot overmaat van ramp zou ik lid zijn van die paarse club, die ik maar al te vaak als boevenbende heb bestempeld – net als overigens de meeste andere politieke partijen.

Een derde keer werd wel opgemerkt dat ik ‘een bekende Surinamer’ ben en ‘columnist voor de Ware Tijd’, een ‘schrijver en opiniemaker’ en ‘vader van Ximena Snijders (tragisch omgekomen in 2005)’. Deze omschrijving komt nog het beste in de goede richting, maar voor mij hoeft dat ChatGTP- en AI-gedoe niet. Ik vertrouw liever op mijn ouderwetse brein en hopelijk zijn er nog vele oprechte collega’s met mij, zodat de dood van de journalistiek – in ieder geval voorlopig – nog wordt uitgesteld.

armand.snijders@gmail.com