De brief aan de IPU: kent DNA haar eigen staatsrechtelijke instrumenten?

door

INGEZONDEN

De commotie rond de vrouwonvriendelijke uitspraken van DNA-lid Cedric van Samson heeft inmiddels een internationale dimensie gekregen. Vrouwelijke coalitieleden van De Nationale Assemblée (DNA) hebben zich per brief gewend tot de Interparlementaire Unie (IPU) in Genève over zijn uitspraken betreffende de competentie van vrouwen en het ambt van president.

Politieke kritiek is noodzakelijk in een democratische rechtsstaat. Van Samson op zijn beurt heeft de kwestie vervolgens zelf verder vergroot door in verschillende media zijn uitspraken te verklaren, te nuanceren of in een ander daglicht te plaatsen. Daardoor is de maatschappelijke discussie niet tot rust gekomen, maar juist verder aangewakkerd.

“Het internationaliseren van een interne parlementaire kwestie voordat de eigen constitutionele mogelijkheden volledig zijn benut, kan bovendien het gezag van DNA aantasten”

Waarom de IPU?

De stap van de vrouwelijke coalitieleden naar de IPU roept echter een principiële staatsrechtelijke vraag op: wat wordt van een internationale organisatie verwacht dat DNA zelf niet kan doen? Er moet nadrukkelijk onderscheid worden gemaakt tussen een groep parlementariërs en DNA als constitutioneel instituut.

Wanneer een beperkt aantal vrouwelijke coalitieleden een internationale organisatie aanschrijft over een collega-parlementariër, moet volstrekt duidelijk zijn in welke hoedanigheid zij dat doen. Spreken zij namens zichzelf, hun fracties, de vrouwelijke coalitieleden of namens DNA? Een minderheid kan niet zonder een daartoe strekkend besluit het staatsrechtelijke gezag van het gehele parlement aan haar optreden verbinden.

Een riskante parlementaire praktijk

Hier ontstaat tevens een vraag van precedentwerking. Vandaag schrijft een groep vrouwelijke coalitieleden de IPU aan over Van Samson. Morgen kan een andere groep parlementariërs over een intern conflict een andere internationale organisatie benaderen. Dat hoeft niet verboden te zijn, maar wanneer zo’n handelwijze gebruikelijk wordt, dreigt de grens te vervagen tussen individuele politieke actie en institutioneel optreden namens het parlement.

Het internationaliseren van een interne parlementaire kwestie voordat de eigen constitutionele mogelijkheden volledig zijn benut, kan bovendien het gezag van DNA aantasten. Niet omdat ernstige kwesties binnenskamers moeten blijven — integendeel —, maar een parlement moet eerst laten zien dat het zelf in staat is zijn parlementaire instrumentarium effectief te gebruiken.

Waarom heeft DNA niet eerst zelf gesproken?

Daar ligt de kern van het probleem. Waarom is deze kwestie niet eerst volledig binnen DNA behandeld en waarom is het parlement niet gevraagd als instituut een oordeel uit te spreken?

DNA beschikt over het politieke instrument van de motie. De vrouwelijke leden hadden de kwestie in een openbaar parlementair debat aan de orde kunnen stellen en vervolgens bijvoorbeeld een motie van treurnis of, krachtiger, een motie van afkeuring kunnen indienen en in stemming kunnen brengen. Daarmee zouden alle DNA-leden gedwongen zijn geweest kleur te bekennen. Het parlement had dan formeel kunnen vaststellen dat generaliserende uitspraken over de ongeschiktheid van vrouwen voor het presidentschap niet passen binnen de beginselen van gelijkwaardigheid en de democratische rechtsstaat.

IPU kan DNA niet vervangen

De vraag is bovendien welke concrete consequenties de IPU aan deze kwestie zou kunnen verbinden. De IPU is geen internationale tuchtrechter die een Surinaams parlementslid kan schorsen of uit zijn ambt kan zetten. Zij kan discriminatie en seksisme aan de orde stellen, aanbevelingen doen en politieke druk uitoefenen, maar zij kan de constitutionele bevoegdheden van DNA niet overnemen.

Daarin schuilt een paradox. Door een internationale organisatie in te schakelen voordat DNA zelf een formeel oordeel heeft uitgesproken, dreigt het parlement zijn eigen institutionele mogelijkheden naar de achtergrond te schuiven. Een sterk parlement besteedt zijn eigen verantwoordelijkheid niet uit.

Verlies aan beide kanten

In deze kwestie dreigt daarom verlies aan beide kanten. Van Samson heeft met zijn uitspraken en daaropvolgende mediaoptredens het aanzien van zijn parlementaire functie geen dienst bewezen. Maar wanneer DNA-leden een intern parlementair conflict internationaliseren zonder eerst het eigen instrumentarium volledig te benutten, kan eveneens het aanzien van DNA worden geschaad. Internationaal ontstaat dan niet alleen het beeld van een parlementariër die omstreden uitspraken doet, maar mogelijk ook van een parlement dat onvoldoende in staat is een ernstige interne kwestie met zijn eigen democratische middelen te behandelen.

Deze affaire legt daarmee een fundamenteler probleem bloot. Parlementariërs behoren voldoende kennis te hebben van de Grondwet, het Reglement van Orde, parlementaire bevoegdheden en de instrumenten waarmee politieke conflicten binnen een democratische rechtsstaat worden behandeld.

Structurele scholing van DNA-leden in staatsrecht en parlementair recht is daarom geen overbodige luxe. Een parlementslid hoeft geen staatsrecht- of bestuursrechtgeleerde te zijn, maar van het hoogste volksvertegenwoordigende orgaan mag wel worden verwacht dat het zijn eigen instrumenten kent en benut.

De uitspraken van Van Samson verdienen een ondubbelzinnige afwijzing. Maar juist bij een kwestie die raakt aan gelijkwaardigheid en de Grondwet moet DNA eerst zelf spreken, zelf oordelen en zijn eigen parlementaire instrumenten benutten. Wie het gezag van het parlement wil beschermen, moet beginnen bij het parlement zelf.

Headly R. Binderhagel

De redactie van de Ware Tijd stelt lezers in de gelegenheid stukken in te zenden ter publicatie. In principe worden alle ingezonden artikelen opgenomen, tenzij de inhoud schadelijk, kwetsend of beledigend is voor derden. Stukken die worden geplaatst komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de mening van de Ware Tijd. De redactie behoudt zich het recht voor om stukken niet te plaatsen, of in te korten of te redigeren zonder dat die uit hun context worden gehaald.