‘De Bijbel verbiedt crematie niet’

door

Hoewel steeds meer christenen voor crematie kiezen, leeft binnen verschillende kerken nog altijd de overtuiging dat begraven noodzakelijk is, vanwege het Bijbelse geloof in de opstanding van het lichaam. Echter, tijdens de paneldiscussie ‘Crematie. Different religions, one conversation’ maken dominee Diana de Graven van de Hervormde Kerk Suriname en haar collega Urwin Holband van de Evangelisch-Lutherse Kerk in Suriname duidelijk dat de Bijbel nergens expliciet verbiedt dat christenen zich laten cremeren. De Graven noemt crematie binnen veel christelijke tradities een persoonlijke keuze, terwijl Holband benadrukt dat die keuze uiteindelijk wordt bepaald door geloof, cultuur en persoonlijke overtuiging. 

Tekst en beeld Audry Wajwakana

De paneldiscussie werd georganiseerd door derdejaarsstudenten van het Theologisch Seminarie der Evangelische Broedergemeente in Suriname (EBGS) als eindopdracht voor het vak ‘Levensbeschouwing’ en het onderdeel ‘Hindoeïsme’, waarin crematie vanuit het geloof een belangrijke plaats inneemt. Behalve de twee predikanten zat pandit Atmanand Ramcharan van Arya Diwaker in het panel. Elk van de panelleden belichtte crematie vanuit de eigen religieuze traditie.

“Crematie maakt het voor God niet moeilijker om het lichaam van de dood op te wekken”dominee Diana de Graven

Student Conrad Acton, die ook als master of ceremonies optrad, legde uit dat voor het onderwerp is gekozen, omdat crematie traditioneel vooral met het hindoeïsme wordt geassocieerd. Tegelijkertijd kiezen tegenwoordig ook meer christenen hiervoor. Er bestaan binnen de christelijke gemeenten uiteenlopende opvattingen hierover. “Sommige predikanten willen geen crematie begeleiden, omdat zij menen dat dit niet Bijbels zou zijn en de wederopstanding zou belemmeren”, zegt Acton tegen de Ware Tijd.

Bijbelse beschrijvingen

De Graven stelt dat veel onduidelijkheid ontstaat doordat tradities vaak worden verward met wat daadwerkelijk in de Bijbel staat. “‘Gij zult niet cremeren’ staat nergens expliciet vermeld, maar opvattingen daarover verschillen per denominatie”, zegt de dominee.

Ze onderbouwt haar standpunt door te verwijzen naar verschillende gebeurtenissen die in de Bijbel zijn beschreven. Zo komt het woord ‘begraven’ voor het eerst voor in Genesis 15:15, waar God tegen Abraham zegt dat hij ‘in vrede tot de vaderen zal gaan en op hoge leeftijd begraven zal worden’.

De eerste vermelding van ‘verbranding’ staat in Genesis 38:24, waar een prostituee ter verbranding wordt veroordeeld, al wordt dat vonnis uiteindelijk niet uitgevoerd. Een ander voorbeeld is koning Saul en zijn zonen, wiens lichamen na hun dood werden verbrand voordat de overblijfselen werden begraven. “Uit de Bijbel valt op te maken dat wat zij met die dode lichamen hebben gedaan, aanvaardbaar was”, stelt De Graven. Holband onderschrijft dezelfde uitleg.

Kern van het geloof

De Graven benadrukt dat de kern van het christelijke geloof niet ligt in de wijze waarop een lichaam na overlijden wordt verzorgd, maar in het geloof in Christus. “Persoonlijk zeg ik: ‘crematie maakt het voor God niet moeilijker om het lichaam van de dood op te wekken’. Het is God namelijk die ons heeft geschapen. En God zal geen moeite hebben met onze opwekking.”

Volgens haar hangt de redding van een mens niet af van begraven of cremeren, maar van het geloof. “Crematie is dus niet inherent zondig. De Bijbel verbiedt het niet.” Zij voegt daaraan toe dat ook mensen die op zee zijn omgekomen of op een andere manier geen intact lichaam meer hebben, volgens het christelijke geloof zullen opstaan. “God’s macht om de doden op te wekken wordt niet beperkt door hoe wij met onze stoffelijke resten omgaan.”

De predikante wijst erop dat mensen om verschillende redenen voor crematie kiezen. Naast geloofsovertuiging spelen praktische overwegingen een rol. Zo is crematie in Suriname goedkoper dan een begrafenis. Er hoeft geen grafsteen te worden geplaatst en nabestaanden hoeven geen graf te onderhouden. Met de as kunnen zij bovendien verschillende keuzes maken, zoals uitstrooien, bijzetten of (enige tijd) thuis bewaren.

“Ook tijdens de lezing hebben we geleerd dat we respect moeten hebben voor de wil van de overledene”Conrad Acton

De Graven behandelde ook verschillende misvattingen over crematie. Zo wordt vaak gedacht dat crematie het lichaam onteert of dat alleen mensen die door God waren verworpen werden verbrand. Aan de hand van Bijbelpassages liet zij zien dat er ook voorbeelden bestaan van trouwe gelovigen van wie de lichamen werden verbrand.

Verder wees zij erop dat het lichaam na een begrafenis en crematie uiteindelijk eveneens tot stof vergaat. “We hebben een machtige God. Het maakt toch niet uit of je bent begraven of gecremeerd of op zee verloren bent gegaan of bent opgegeten door wilde dieren. God zorgt in alle gevallen voor een opstanding.” Met een glimlach voegde zij eraan toe: “Een beetje vuur schrikt God niet af.”

Eerste crematie

Ramcharan schetst hoe de opvattingen over crematie binnen het hindoeïsme zich in Suriname hebben ontwikkeld. De eerste openbare crematie vond plaats in 1968. Voormalig statenlid en hindoeleider Oedayrai Singh Varma was de eerste die werd gecremeerd. Daarvóór was crematie niet toegestaan en werden hindoes (nazaten van de Britse contractarbeiders) begraven, vaak op hun eigen perceel.

Ook binnen de hindoeïstische gemeenschap was de overgang van begraven naar cremeren aanvankelijk ongewoon. Binnen het hindoeïsme wordt crematie gezien als de manier waarop de Atman (ziel) het snelst wordt bevrijd van het stoffelijk lichaam, zodat de ziel haar reis naar het hiernamaals of volgend leven via reïncarnatie kan voortzetten.

Verdeeldheid

Acton, zelf ook aflegger, ziet regelmatig hoe families verdeeld raken wanneer een overledene wil worden gecremeerd, terwijl nabestaanden zich beroepen op religieuze bezwaren. Juist daarom vond hij de discussie belangrijk. “Ook tijdens de lezing hebben we geleerd dat we respect moeten hebben voor de wil van de overledene.”

Tijdens de discussie kwam naar voren dat de EBGS wel een officiële grafliturgie kent, maar nog geen afzonderlijke crematie-liturgie. Acton zegt dat de discussie mogelijk aanleiding kan zijn om hierover aanbevelingen te doen aan het provinciale bestuur van de kerk.

Het Theologisch Seminarie, dat 58 jaar bestaat, leidt voornamelijk predikanten op voor de EBGS, de Hervormde Kerk en de Evangelisch-Lutherse Kerk. Tegenwoordig volgen ook studenten met een andere religieuze achtergrond of zonder kerkelijke binding de opleiding.

Vanuit links: Conrad Acton, dominee Urwin Holband, predikante Diana de Graven en pandit Atmanand Ramcharan tijdens de paneldiscussie over crematie.