Cruciale herinspectie ontbreekt in dossier vissterfte Saramaccarivier (Deel 2)

door

Save Residence N.V. en Grassalco kregen begin 2026 concrete termijnen om tekortkomingen op de Maripaston-concessie te herstellen. Uit het dossier dat Suriname suriname heeft ingezien, blijkt echter niet of de aangekondigde herinspectie werkelijk heeft plaatsgevonden en of alle maatregelen zijn uitgevoerd. Daardoor ontbreekt een cruciale schakel tussen de vastgestelde risico’s in 2025 en de massale vissterfte in 2026.
De NMA stelde na haar inspectie vast dat Save Residence niet volledig voldeed aan de algemene richtlijnen voor het gebruik van Jin Chan. Met een score van 52,42 procent werd de onderneming als “non-compliant” aangemerkt.
De betrokken partijen moesten vanaf 7 januari 2026 binnen vastgestelde termijnen verbeteringen uitvoeren. Sommige maatregelen moesten binnen één of twee dagen worden getroffen. Voor andere gold een termijn van zeven of veertien dagen, één maand of vijf maanden.
Onduidelijkheid over afhandeling
Het verbeterplan noemt onder meer de invoering van waterkwaliteitsonderzoek, monitoring van oppervlaktewater, grondwater, flora en fauna, registratie van chemische voorraden en betere documentatie van inspecties.
Bij enkele onderdelen staan met de hand vinkjes in de statuskolom. Het dossier vermeldt echter niet:

op welke datum de maatregelen zijn gecontroleerd;
wie de controle heeft uitgevoerd;
welk bewijsmateriaal daarvoor is overgelegd;
of alle gebreken daadwerkelijk zijn verholpen;
of de geplande herinspectie heeft plaatsgevonden;
welke maatregelen na de controle nog openstonden.

Ook ontbreekt een vervolgrapport waarin wordt bevestigd dat Save Residence en Grassalco daarna wel volledig aan de richtlijnen voldeden.
Dat ontbrekende vervolg is essentieel. Indien de NMA geen herinspectie uitvoerde, rijst de vraag waarom een niet-conforme goudoperatie met risicovolle chemicaliën niet intensiever werd gecontroleerd. Als de herinspectie wel heeft plaatsgevonden, moeten de bevindingen openbaar worden gemaakt.
Tegenstrijdigheid in monitoringsfrequentie
Het milieurapport stelt dat de monitoring iedere vier maanden moest worden uitgevoerd. In het verbeterplan staat daarentegen dat Grassalco en de contactpersoon van Save Residence iedere vijf maanden een monitoringsrapport moesten indienen.
Het verschil wordt nergens verklaard. Belangrijker is dat de NMA-controlelijst vastlegt dat vóór de inspectie nog geen periodieke rapporten werden ingediend.
Daardoor moet worden vastgesteld welke rapportageverplichting uiteindelijk gold en of uiterlijk vóór de vissterfte een nieuw monitoringsrapport had moeten zijn ingediend.
Afstand van 15 kilometer geeft geen uitsluitsel
Grassalco heeft aangevoerd dat de plaats waar de vissterfte werd vastgesteld ongeveer 15 kilometer verwijderd ligt van de mijnbouwactiviteiten. Die afstand sluit een verband echter niet automatisch uit. Evenmin bewijst zij dat het goudwinningssysteem de bron was.
Een sluitend onderzoek moet de volledige waterroute reconstrueren: vanaf de procesvijvers en opvangbassins via afvoerkanalen, laaggelegen gebieden en zijwateren naar de Moeroekreek en uiteindelijk de Saramaccarivier.
Daarbij moet worden vastgesteld of zich na de inspectie van 2025 een overstroming, beschadiging van een liner, verzakking, lekkage, noodlozing of ander incident heeft voorgedaan. Ook regenval, waterstanden en werkzaamheden op het terrein moeten worden meegenomen.
Opvallende inconsistentie in laboratoriumgegevens
Het rapport bevat daarnaast een meetwaarde die wetenschappelijk moet worden toegelicht. Bij waterbron WM6 werd 0,16 milligram totale cyanide per liter geregistreerd, terwijl bij hetzelfde monster 0,23 milligram vrije cyanide per liter staat vermeld.
Vrije cyanide maakt deel uit van totale cyanide en zou daarom in beginsel niet hoger moeten zijn dan het totaal. Dit kan samenhangen met verschillende analysemethoden, meetonzekerheid, rapportagefouten of afzonderlijke analysemomenten. Het dossier geeft daarover geen uitleg.
Voor een betrouwbaar oorzakelijk onderzoek moeten daarom ook de oorspronkelijke laboratoriumcertificaten, analysemethoden, detectielimieten en de volledige bewakingsketen van alle monsters worden gepubliceerd.
Bestuurlijke verantwoordelijkheid gaat verder dan één directeur
Beweringen dat de zaak uitsluitend bedoeld zou zijn om de positie van Grassalco-directeur Johan Seymor te ondermijnen, worden niet door het verkregen dossier ondersteund. Seymor werd pas op 12 juni 2026 benoemd. De samenwerkingsovereenkomst met Save Residence, de NMA-inspectie en het milieurapport dateren van vóór zijn aantreden.
Dat ontslaat de huidige directie niet van haar verantwoordelijkheid om openheid te geven. De besluitvorming uit 2025 valt echter onder de toenmalige leiding, terwijl de controleplicht eveneens lag bij de HSEQ-afdeling van Grassalco, de NMA, de Raad van Commissarissen en de Staat als aandeelhouder.
De kernvraag is daarom breder dan de positie van één functionaris: wie ontving het rapport uit 2025, wie moest erop toezien dat de gebreken werden hersteld en wie controleerde of dat daadwerkelijk gebeurde?
Nieuw onderzoek moet eerdere gegevens meenemen
Grassalco heeft SEPCO Industries ingeschakeld voor een nieuwe nulmeting en milieueffectrapportage. Een nulmeting die pas na de vissterfte wordt uitgevoerd, kan echter niet zonder meer vaststellen hoe de situatie vóór het incident was.
Het bureau moet daarom de meetgegevens uit oktober 2025, de oorspronkelijke laboratoriumrapporten, incidentenregisters, voorraadgegevens van Jin Chan, gegevens over proceswater, weersomstandigheden en alle latere controles bij het onderzoek betrekken.
Ook moet duidelijk worden wie de opdrachtgever en financier is, welke laboratoria worden gebruikt, hoe de onafhankelijkheid wordt gewaarborgd en of het volledige eindrapport openbaar wordt gemaakt.
Zolang die informatie ontbreekt, kan niet definitief worden vastgesteld dat Save Residence of Grassalco de vissterfte heeft veroorzaakt. Het dossier maakt wel duidelijk dat de risico’s al maanden vóór de milieuramp bekend waren en dat niet aantoonbaar is gemaakt dat alle vereiste maatregelen zijn uitgevoerd.
The post Cruciale herinspectie ontbreekt in dossier vissterfte Saramaccarivier (Deel 2) appeared first on Suriname suriname.