Coalitie niet op één lijn over hervorming rechterlijke macht

PARAMARIBO — De behandeling van de ingrijpende wetsvoorstellen voor de herinrichting van de rechterlijke macht heeft de afgelopen dagen geleid tot een diepgaand debat over de balans tussen noodzakelijke vernieuwing en de angst voor politieke beïnvloeding. De standpunten tussen oppositie en coalitie, maar ook in de gelederen van de coalitie, zijn niet op één lijn. Terwijl sommige leden waarschuwen voor overhaaste besluiten op basis van emotie, zien anderen de hervormingen als een essentiële stap om de rechtsstaat te beschermen tegen willekeur en overbelasting.

Bezonnenheid versus politieke emotie

Het debat werd donderdag op scherp gesteld door coalitie-parlementslid Stanley Betterson (Abop), die een krachtig pleidooi hield voor uiterste terughoudendheid. Betterson uitte zijn zorgen over de drijfveren achter de voorgestelde wijzigingen. Volgens hem mag de fundamenten van de rechterlijke macht niet gesleuteld worden op basis van incidenten of publieke verontwaardiging, maar moet elke stap gebaseerd zijn op onomstotelijke feiten en degelijk onderzoek.

Betterson blikte terug op de Surinaamse wetgeschiedenis om zijn punt te illustreren. Hij wees op de Terugroepwet, de Amnestiewet en de instelling van het Constitutioneel Hof als voorbeelden van wetgeving die tot stand kwam vanuit een sfeer van politieke boosheid of verontwaardiging, maar die uiteindelijk hun doel volledig hebben gemist. “Wanneer emoties de overhand krijgen, missen we vaak het doel van wetgeving,” stelde de Abop-parlementariër resoluut.

De kritiek van Betterson richtte zich specifiek op de plannen om het Openbaar Ministerie (OM) te hervormen en het aantal procureurs-generaal uit te breiden. Hij plaatste vraagtekens bij de aanname dat meer leidinggevenden automatisch leiden tot een beter functionerend apparaat. Voor Betterson moet er eerst een objectieve analyse komen van de huidige knelpunten: liggen die in de wet, de organisatie, het management of simpelweg in de uitvoering? “Op basis van emoties of individuele gevallen kun je geen vergaande institutionele besluiten nemen,” waarschuwde hij. Hij gaf aan dat hij pas bereid is zijn steun te verlenen als de noodzaak wetenschappelijk en feitelijk is onderbouwd: “Als onderzoek aantoont dat meerdere pg’s beter werken, dan heeft u mijn stem. Maar zonder feiten zal het voor mij moeilijk zijn om zulke voorstellen te ondersteunen.”

Een fundamentele verbouwing

Tegenover de afwachtende houding van Betterson stond de visie van NDP-assembleelid Le-Roy Doorson. Hij erkende de zwaarte van het moment en stelde dat het parlement zich bevindt op “een kruispunt in de geschiedenis van onze Surinaamse rechtsstaat”. Volgens Doorson gaat het hier niet om een simpele technische aanpassing, maar om een herziening van de gehele justitiële architectuur. “Het is een fundamentele verbouwing van de fundamenten van onze rechtsstaat,” aldus Doorson.

Doorson brak een lans voor de invoering van een College van Procureurs-generaal. Hij omschreef de huidige werklast van een enkelvoudige procureur-generaal — die verantwoordelijk is voor opsporing, vervolging, advisering en administratieve leiding — als “bijna onmenselijk”. Een college zou volgens hem zorgen voor meer continuïteit en een breder draagvlak bij complexe dossiers zoals corruptiebestrijding en grensoverschrijdende criminaliteit. “Het voorkomt dat beleid wankelt wanneer één persoon wegvalt,” benadrukte hij.

Tegelijkertijd was Doorson scherp op de risico’s. Hij waarschuwde dat een dergelijk college “nooit een politiek instrument worden” mag. Om de onafhankelijkheid te waarborgen, presenteerde hij vier amendementen die als een ‘brandmuur’ moeten dienen tussen de politiek en de top van de justitiële keten. Zijn voorstellen behelzen onder meer een onafhankelijke selectiecommissie, strikte objectieve benoemingscriteria, vaste ambtstermijnen en een afkoelperiode van vijf jaar voor voormalige politici. “Wij mogen de onafhankelijkheid van het Openbaar Ministerie nooit offeren op het altaar van politieke opportuniteit,” stelde hij krachtig. “We willen vakmensen op die stoelen, geen partijloyalisten.”

Naast de hervorming van het OM uitte Doorson zijn steun voor een eigen Surinaamse Hoge Raad. Hij noemde dit, bijna vijftig jaar na de onafhankelijkheid, een “kwestie van nationale waardigheid”. Volgens hem is een eigen cassatierechtspraak cruciaal voor de rechtszekerheid in het hele land. “Een Hoge Raad doet meer dan vonnissen bevestigen of vernietigen; hij schept rechtszekerheid en waarborgt dat de wet gelijk wordt toegepast, of men nu in Coronie of Paramaribo woont,” zei hij.

De burger als middelpunt

Iona Edwards (NDP) verbaasde zich over de weerstand en de angst die uit sommige bijdragen in de zaal sprak. Volgens Edwards is de hervorming geen aanval op instituten, maar juist een manier om ze te moderniseren en de burger beter te beschermen. “Ik vraag mij af waar de werkelijke zorgen van de stakeholders liggen. Want wanneer men zich zorgen maakt als de PG het veld moet ruimen vanwege haar politieke overtuiging, dan houd ik mijn hart vast voor dit instituut,” merkte zij op.

Edwards benadrukte dat geen enkel ambt of instituut boven kritiek of verandering verheven is. “Ik denk niet dat we hier zijn als vertegenwoordiger van een procureur-generaal (PG).” Zij riep haar collega’s op om de angst voor vernieuwing los te laten. “Iedereen in deze zaal wil dat het goed gaat met Suriname. Daarvoor zijn wij hier. Maar wanneer ik luister naar de verschillende bijdragen hier in het parlement, krijg ik soms de indruk dat wij bang zijn voor hervormingen.” Voor haar is het College van Procureurs-generaal een middel om transparantie en eerlijkheid te garanderen. “Juist daarom ben ik voorstander van een college van procureurs-generaal. Niet om de instituties te verzwakken, maar juist om deze te versterken. En niet om alleen de rechterlijke macht te beschermen, maar ook onze burgers,” beklemtoonde Edwards. “Geen enkel instituut kan en mag als ontastbaar worden beschouwd. Dat is geen aanval, dat is een kernprincipe van de rechtsstaat.”

Hervorming als noodzaak tegen willekeur

Bronto Somohardjo (PL) sloot zich aan bij de roep om verandering en was kritisch over de huidige machtsconcentratie binnen het vervolgingsapparaat. Hij weersprak de suggestie dat aanpassing van de wet de rechtsstaat in gevaar zou brengen. “De rechtsstaat komt in gevaar wanneer wetgeving structureel wordt aangepast aan de belangen van een kleine groep, in plaats van de bescherming van velen,” aldus het assembleelid.

Somohardjo hekelde voorbeelden van wat hij noemde ‘selectieve vervolging’ en ongelijke behandeling. Hij stelde kritische vragen over beleid waarbij bepaalde groepen bij vergrijpen wegkomen met schikkingen, terwijl anderen de volle laag van de wet krijgen. “Recht voor één moet recht voor allen zijn,” benadrukte hij. Voor hem is de begrenzing van macht — nog vóórdat een zaak de rechter bereikt — het centrale punt van dit debat. Hij wees erop dat een jarenlange juridische onzekerheid voor burgers onacceptabel is en dat een “correctie achteraf geen bewijs is dat een systeem goed werkt.”

Somohardjo maakte duidelijk dat zijn fractie voor de wijzigingen zal stemmen, niet als een eenmalige actie, maar als een voortdurend proces van verbetering. “Wij zullen altijd stemmen voor het volk en tegen willekeur,” verklaarde hij. Hij besloot zijn betoog met de stelling dat stilstand geen optie is: “Als recht nog steeds als onrecht wordt gevoeld, dan komen wij terug. Hervorming is geen aanval op de rechtsstaat, hervorming is de rechtsstaat aan het werk.”

...