CIRCUS BINNEN STAATSBEDRIJVEN

Er lijkt zich binnen een deel van de Surinaamse staatsbedrijven een hardnekkig patroon te hebben ontwikkeld: directies die met elkaar overhoop liggen, raden van commissarissen die zelf onderwerp van controverse worden, vakbonden die tegenover de bedrijfsleiding staan en bestuurders die van het toneel verdwijnen voordat er sprake is van duurzame verbetering. Intussen blijft de samenleving achter met de rekening. Kijk maar naar het meest recente tafereel bij de TAS. Wij van Keerpunt zijn van mening dat er bij verschillende staatsbedrijven, steeds weer situaties ontstaan rond een wisseling van de wacht. Het is dan ook niet vreemd om ons af te vragen of deze ondernemingen bestuurd worden om het land vooruit te helpen, of dat ze zijn verworden tot arena’s waarin persoonlijke belangen, politieke verhoudingen en bestuurlijke ego’s de boventoon voeren. Neem de EBS. Daar zijn de spanningen tussen directie en vakbond al jaren onderwerp van publieke discussie. Het conflict met OWOS-voorzitter Marciano Hellings escaleerde in 2024 en 2025, met ontslagmaatregelen en juridische procedures tot gevolg. In mei 2026 wees de kantonrechter het verzoek van EBS om de arbeidsovereenkomst met Hellings te ontbinden af. De rechter stelde onder meer vast dat de escalatie niet uitsluitend aan de vakbondsleider kon worden toegeschreven. Wanneer een staatsbedrijf zoveel energie steekt in een slepend conflict met een eigen werknemer en vakbondsvertegenwoordiger, dringt zich de vraag op, hoeveel ruimte er nog overblijft voor de kerntaak: een betrouwbare elektriciteitsvoorziening. Ook bij de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM) lijkt bestuurlijke rust een schaars goed. Eind 2025 werd waarnemend directeur Steven Gonesh door de RvC op non-actief gesteld, waarna de maatregel kort daarop werd ingetrokken. De regering moest zich ermee bemoeien om de situatie te stabiliseren. Een jaar later, in augustus 2026, kwam opnieuw onrust binnen de RvC naar buiten. President-commissaris Marlon Telting diende zijn ontslag in, nadat zijn beoogde overstap naar de directie, niet doorging. Volgens berichtgeving van De Ware Tijd waren er bovendien ernstige meningsverschillen over zijn optreden en de opdrachtverlening voor aanvullend onderzoek. Bij Grassalco werd de president-directeur in januari 2026 op non-actief gesteld in verband met een onderzoek naar de verdwijning van ruim vier kilogram goud met een geschatte waarde van circa USD 400.000. De RvC stelde dat de informatievoorziening aan de raad tekortschiet en dat het onderzoek onbelemmerd moest kunnen plaatsvinden. Dat zijn ernstige kwesties die om opheldering vragen. Tegelijkertijd geldt dat een onderzoek geen bewijs van persoonlijke schuld is. Juist daarom zijn onafhankelijk onderzoek, transparantie en verantwoording noodzakelijk.
Bij de bacovenproducent FAI is de situatie evenmin geruststellend. Volgens ministeriële berichtgeving heeft de staat in vijf jaar tijd ruim SRD 200 miljoen aan subsidies verstrekt. Een doorlichting bracht volgens de minister ernstige vragen aan het licht over onder meer de verkoop van bedrijfseigendommen en vergoedingen aan directieleden. Twee directieleden werden op non-actief gesteld en er werd een strafzaak ingediend. Ook hier moeten de beschuldigingen en de uiteindelijke juridische uitkomst zorgvuldig van elkaar worden onderscheiden. Maar één vraag kan niet worden ontweken: hoe kan het dat zoveel overheidsgeld nodig is om een onderneming overeind te houden, terwijl tegelijkertijd ernstige tekortkomingen in het beheer worden gemeld?
Ook de Melkcentrale Paramaribo (MCP) vormt een schrijnend voorbeeld van wat er mis kan gaan binnen een staatsbedrijf. In oktober 2025 kwam een omvangrijke fraudezaak aan het licht, waarbij volgens de politie sinds 2018 meer dan 4.000 zakken melkpoeder zouden zijn verduisterd, met een geschatte waarde van ruim SRD 17 miljoen. Daarnaast werden vermoedelijke onregelmatigheden met financiële middelen onderzocht. De zaak leidde tot aanhoudingen van medewerkers, leidinggevenden en de voormalige president-commissaris. In november 2025 meldde de overheid bovendien dat de totale financiële schade over drie jaar naar schatting SRD 350 miljoen bedroeg. Dat bedrag omvatte de bredere financiële schade en moet niet worden verward met de afzonderlijk gemelde waarde van de verdwenen melkpoeder. Het strafrechtelijke onderzoek loopt; de verdenkingen zijn geen definitieve rechterlijke vaststellingen.
Na de affaire moest de Melkcentrale opnieuw beginnen met een gewijzigde leiding. Monché Atompai, die aanvankelijk als president-commissaris en waarnemend directeur optrad, werd in november 2025 benoemd tot directeur. Maar ook die fase eindigde in onrust. President Jennifer Simons bedankte Atompai en onderdirecteur Ritshik Adelaar in 2026 voor hun diensten, nadat vragen waren gerezen over vijfjarige contracten die zij naast hun functies bij de Melkcentrale met het Staatsziekenfonds (SZF) hadden gesloten. De kwestie riep vragen op over belangenverstrengeling, ethiek en de naleving van regels voor goed bestuur. Na het vertrek van Atompai legde een deel van het personeel het werk neer uit onvrede over de beslissing. Minister Mike Noersalim ging met de werknemers in gesprek, waarna het werk werd hervat. Zo werd een bedrijf dat nog bezig was de gevolgen van een omvangrijke fraudezaak te verwerken, opnieuw geconfronteerd met bestuurlijke onzekerheid.
Dit zijn geen identieke zaken en ze mogen niet allemaal over één kam worden geschoren. Toch tekent zich ergens een patroon af in de onrust waar de bedrijfsvoeringen van deze bedrijven onder lijden. De Vereniging van Economisten in Suriname wees in haar publicatie INZICHT van april 2024, onder verwijzing naar uitspraken van minister van Financiën en Planning Kermechand Raghoebarsing, op de gebrekkige administratie van veel staatsbedrijven, onderlinge financiële afhankelijkheid en politieke benoemingen binnen directies en RvC’s. De minister stelde destijds dat van de circa 230 staatsbedrijven er ongeveer 60 direct gesloten zouden kunnen worden. Dat was een uitspraak over de omvang van het probleem, geen bewijs dat elk staatsbedrijf slecht functioneert. Maar de boodschap was duidelijk: de situatie vraagt om structurele hervorming.
Het probleem is dus groter dan een directeur die vertrekt, een president-commissaris die opstapt of een vakbondsleider die tegenover de bedrijfsleiding komt te staan. Het gaat om de kwaliteit van het bestuur en het toezicht. Een RvC hoort toezicht te houden, niet te concurreren met de directie om de operationele macht. Een directie hoort een onderneming te leiden, niet haar gezag te verspelen in eindeloze conflicten. En een regering hoort staatsbedrijven niet te behandelen als verlengstukken van politieke netwerken, maar als ondernemingen waarvoor deskundigheid, integriteit en aantoonbare resultaten de doorslag moeten geven. Wanneer bij iedere nieuwe regering bestuurders worden vervangen, wanneer conflicten telkens uitmonden in schorsingen en rechtszaken en wanneer de staat vervolgens opnieuw geld moet bijpassen, wie bewaakt dan eigenlijk het publieke belang? De rekening komt uiteindelijk niet terecht bij de directeur die vertrekt, de commissaris die opstapt of de bestuurder die een volgende functie vindt. De rekening komt bij de samenleving terecht: via belastinggeld, subsidies, schulden, gebrekkige dienstverlening en gemiste economische kansen. Staatsbedrijven lijken bij elke regeringswisseling een politieke speeltuin. En het patroon is dat zij een podium zijn voor bestuurlijke ego’s. Zolang er meer aandacht uitgaat naar wie de baas is dan naar wat het bedrijf presteert, blijft het circus doorgaan. En zolang niemand werkelijk verantwoordelijk wordt gehouden voor falend bestuur, betaalt de belastingbetaler voor de volgende voorstelling.
The post CIRCUS BINNEN STAATSBEDRIJVEN ..