CENTRALE BANK POLITIEKE SPEELBAL

door

De onafhankelijkheid van de Centrale Bank is, net als die van bijvoorbeeld de rechterlijke macht, een criterium aan de hand waarvan de stabiliteit en handelspositie van een land beoordeeld worden. De partijpolitiek is altijd op zoek naar een manier om iedere invloed in het land centraal te houden en het spel steeds meer ‘winner takes all’ te maken. De Centrale Bank als politieke speelbal, is een doel van partijpolitici. Een van de voorwaarden van het IMF, de gevreesde ‘precondities’, was dat een stevige wet zou komen om het instituut de exacte onafhankelijkheid te bieden, die ons in de internationale financiële wereld overeind kan houden. Die wet kwam er, maar bracht geen halt toe aan de smerige partijpolitieke klauwen, die grijpgraag bleven tornen aan het instituut.
Om te beginnen heeft de VHP-regering de wet met voeten getreden, door de zittende governor niet voor een termijn van zeven, maar voor een korte termijn van één jaar te benoemen, natuurlijk met in het achterhoofd om als partij herkozen te worden en met vrije hand iemand die in het partijpolitieke gareel te sturen was, te benoemen na de verkiezingen. Toen de kiezer aan die droom een einde maakte, wilde Santokhi alsnog zijn eerdere gestuntel rechttrekken. De wet was hem, bij nader inzien, toch een hoog en heilig goed. Dat hij de NDP en NPS tegen elkaar kon uitspelen om een ruilmunt binnen de coalitie weg te nemen, zal op geen enkele manier hebben meegespeeld.
De NPS heeft het instituut en zichzelf ook geen genoegen gedaan wat dat betreft. In een van zijn laatste politieke momenten heeft de oud-president van de republiek en oud-voorzitter van de partij, Venetiaan, zijn afkeuring uitgesproken over een samenwerking met de NDP, terwijl het congres van de NPS als hoogste orgaan de samenwerking nog moest bevestigen. Rusland zat in een lastig parket en had, ondanks zijn achterkamertjesfaveure, een armzalig onderhandelresultaat binnengehaald bij formatiegesprekken in vergelijking met bijvoorbeeld de ministerverdeling die de ABOP als juniorpartner in de Santokhi-coalitie daarvoor had. Rusland wist dat de NPS zichzelf graag ziet als de voice of reason als het op economie aankomt. Hij wist ook dat de bezwaren van de NPS langs twee lijnen liepen, waar het om de NDP ging: Bouterse, wiens overlijden die zorgen grotendeels wegnam, en het meermaals ten gronde richten van de economie. Rusland besteeg dus het podium en verklaarde publiekelijk dat de NPS ‘die post’, zoals hij de leiding van dit onafhankelijke instituut noemde, zou gaan invullen. Een handgranaat aan het adres van een instituut dat grondwettelijk onafhankelijk zou moeten zijn en vrij van partijpolitiek gehouden moet worden. De tweespalt die Santokhi tussen de coalitiepartners kon brengen, door hen nog lang en gelukkig de samenwerking met een ontembare governor cadeau te doen, is een van de weinige hoogtepunten geweest in een jaar vol politieke teleurstellingen voor de oud-president.
Diezelfde oud-president heeft de wetswijziging op een andere manier de achtergrond laten zijn voor een smerig moddergevecht als het op de raad van commissarissen aankwam. Ook aan de leden van dat toezichthoudende instituut hoort een wettelijke termijn van zeven jaren toe te komen. De zittende raad bleef kort aan en hun termijn werd bij wege van nood, daarbovenop nog kort verlengd, maar de politieke realiteit van het verkiezingsjaar bracht het nodige aan onrust met zich mee. Aan de ene kant werden leden, bevlekt door schandalen zoals Chinalco, door de regering Santokhi gehandhaafd, maar kwam de toenmalige regeringscommissaris niet terug. Een groot verlies voor zowel governance als kennis, want Bousaid, de functionaris in kwestie, was de enige persoon bij het instituut, in de leiding en in het toezicht, die voor een substantiële tijd een grote bank naar winst en groei geleid had. En een klap voor de exacte onafhankelijkheid die de wet had moeten garanderen.
Diezelfde wettelijke termijn voor de zittende raad van commissarissen is nog lang niet ten einde. Desondanks treedt nu de nieuwe regering Simons de wet met voeten door een nieuwe Raad van Commissarissen te benoemen bij het instituut. Enerzijds, als we appels met appels vergelijken, stevigere individuele functionarissen met een betere staat van dienst. Anderzijds, zijn er kanttekeningen en geen kleine. Ten eerste is er de nieuwe regeringscommissaris die het geheel moet gaan voorzitten, die zelf nog in een rechtsgeschil met de moederbank als zijn oud-werkgever verwikkeld is. Ten tweede, heeft die functionaris, als adviseur en als actief partijsympathisant, diens lot tijdens de vorige regering onlosmakelijk met de NPS als politieke partij verbonden.
De echo van ‘die post invullen’ suist oorverdovend luid in de oren. Ten derde, verschijnt daar plots ten tonele een oud-VHP-minister, wiens aftreden als minister niet geheel los stond van twijfels door de beroepsgroep over de bonafides en de achtergrond van de persoon, uiteraard geheel Surinaams, meer in de wandelgangen dan op de voorgrond. Tot slot, is het voorbijgaan aan de termijnen, die als hoogste waarborg voor onafhankelijkheid in de wet zijn opgenomen, een aanslag op de onafhankelijkheid van het instituut en daarmee de financiële sector.
Naar wij vernemen is dit slechts de eerste stap in een breder scenario op meer grip op de financiële sector. Een proefballon om te zien of het volk twee letters geeft om de termijnen en het naleven van de wet. Als dit geslikt wordt, is de termijn van de governor zelf niet meer veilig. Personen binnen de nieuwe raad nemen plaats met in het achterhoofd om van iedere tekortkoming die men kan bespeuren, een doodzonde te maken en als men geen tekortkoming vinden kan, die te verzinnen, zoals de Quick Scan Teams dat in hoog tempo namens de NDP elders gedaan hebben. Vervolgens zal waarneming in de functie van governor een heet hangijzer worden, om vervolgens vroegtijdig ‘die post in te vullen’. Tegelijkertijd is men vanuit de politieke top vast van plan om het aandeelhouderschap van de staat, direct en indirect, te bewapenen binnen de financiële sector en zich actief te gaan bemoeien met het benoemingsbeleid, alsof het doodgewone parastatalen betreft. Misschien zien wij spoken. Misschien lopen wij rond met een Goedschalk-en-Hoefdraad-kater. Misschien is het de oprechte hoop en hoogste missie van de gehele linie van partijpolitici, toezichthouders en half-politicus-half-toezicht-figuren om van de bank een robuust, onaantastbaar en feilloos toonbeeld van governance en best practices te maken. Maar dan is het aan de laars lappen van de wet een valse start. Ook wanneer je het IMF met geleend geld, waar je torenhoge rentes voor betaald, even tijdelijk de mond kan snoeren.
Ingezonden : R.R.
The post CENTRALE BANK POLITIEKE SPEELBAL ..