Cassaveheksenbezemziekte mogelijk in Matta

door

‘De tijd wacht niet’

In het inheemse dorp Matta bestaat het vermoeden dat de cassaveheksenbezemziekte, bekend als de Cassave Witches Broom Disease (CWBD) is opgedoken. “We hebben de info van LVV enkele weken geleden gevolgd. Eerst zagen we de toen beschreven symptomen niet, maar naderhand zagen dorpelingen dat de bladeren van hun cassaveaanplant geel werden en de plant uitdroogde”, zegt dorpskapitein Wendy Sabajo in gesprek met de Ware Tijd.

Tekst Audry WajwakanaBeeld Privé collectie

De eerste melding kwam drie weken geleden toen een dorpsbewoner beeldmateriaal van zijn aanplant deelde met de dorpsleiding en het ministerie van Landbouw Veeteelt en Visserij (LVV). Het dorp wacht nu op een officiële vaststelling door LVV. “De tijd wacht niet, want als het om die ziekte gaat moeten wij ons voorbereiden en weten welke stappen we moeten ondernemen”, zegt Sabajo bezorgd.

“Wat gebeurt er met de mensen wiens aanplant is aangetast? Want dat is een groot verlies. We moeten een manier zoeken om de mensen tegemoet te komen“Wendy Sabajo

Minder productie, minder inkomen

CWBD wordt in Brazilië en Frans-Guyana in verband gebracht met een schimmel die specifiek cassaveplanten aantast. De symptomen zijn zichtbaar aan het afwijkende groeipatroon, de bladeren, stengels en de wortels. De ziekte heeft directe gevolgen voor de kwaliteit en kwantiteit van de oogst. CWBD werd al in 2024 door het Braziliaanse (overheid) onderzoeksinstituut, Embrapa, geïdentificeerd in de inheemse gebieden van Oiapoque en Amapa, nabij de grens met Frans-Guyana.

Deskundigen waarschuwen dat besmetting ook kan plaatsvinden via insecten. Via voorlichting wordt erop gewezen dat aangetaste planten volledig moeten worden vernietigd om verspreiding tegen te gaan.

Omdat cassave voor velen in Suriname tot de basisvoeding behoort, kan de ziekte verstrekkende gevolgen hebben voor de lokale gemeenschap, bijvoorbeeld door verminderde productie en voor de telers dus minder inkomen. LVV heeft in februari de informatievoorziening in Oost-Suriname vergroot.

Sabajo is in het dagelijks leven leerkracht, maar doet ook aan landbouw. Zo heeft ze op ongeveer driekwart hectare grond zoete cassave geplant voor extra inkomen. Zij is overigens niet de enige. “Wij leven hiervan. Dus het gaat een heel groot verlies zijn”, benadrukt ze. Een boer wiens aanplant vermoedelijk is aangetast zegt niet op LVV te kunnen wachten. “Hij probeert nu al watermeloenen te planten, zodat hij toch wat inkomsten kan hebben”, zegt Sabajo. Naast de te nemen maatregelen rijzen bij de dorpsgemeenschap vragen over compensatie. “Wat gebeurt er met de mensen wiens aanplant is aangetast? Want dat is een groot verlies. We moeten een manier zoeken om de mensen tegemoet te komen”, zegt Sabajo.

Maatregelen

Volgens Tania Lieuw-A-Soe, voorzitter van de coöperatie Wi! Uma fu Sranan, werden de eerste signalen van de ziekte al ruim een jaar geleden opgemerkt in Suriname. Marronvrouwen die samenwerken met de coöperatie zagen dat hun cassaveplanten zich anders ontwikkelden dan normaal. “Wij wisten niet wat het was. Wij dachten dat het misschien iets te maken had met de spilling van de dam door Staatsolie een jaar eerder, waardoor gebieden voor lange tijd onder water kwamen te staan. Want als de grond te lang onder water komt te zitten gaan bodemorganismen dood.”

Toen de groei van de planten achterbleef, besloot Lieuw-A-Soe zelf advies in te winnen bij agronomen. Pas toen meldingen aan de grens met Frans-Guyana en Brazilië toenamen, kwam er meer duidelijkheid. In oktober vorig jaar reisde zij naar Brazilië, waar zij sprak met de Emater. Dat is een organisatie  voor technische bijstand en voorlichting in Braziliaanse staten die samenwerkt met Empraba. “We hebben velden bezocht en het probleem breedvoerig besproken”, zegt ze.

Volgens Liew-A-Soe werd in Brazilië duidelijk dat er vooralsnog geen middel is om de ziekte onder controle te krijgen. Het enige is werken aan preventie. Wanneer een veld is aangetast, rest slechts het uitroeien en verbranden van de planten. “Daarbij is zelfs voorzichtigheid geboden, want er zijn kleine deeltjes die in de lucht kunnen vliegen. De ziekte is behoorlijk overdraagbaar”, benadrukt ze. De coöperatie die onder meer kokoripap en cassavefriet produceert, is sterk afhankelijk van voldoende en gezond plantmateriaal. “Het lastige is dat we cassavestokken met elkaar delen, omdat we hier geen behoorlijk lab hebben”, zegt Lieuw-A-Soe.

Ze is kritisch over de trage voorlichting van LVV en vindt dat er veel eerder een (landelijke) campagne had moeten komen. “De kracht van het woord zit toch in de herhaling?”. Ondanks de uitbraak is de bedrijfsvoering van de coöperatie niet volledig stilgevallen. De productie van pap en friet is teruggeschroefd en de coöperatie heeft de focus nu verlegd naar de pomtayerproducten.