Brunswijk: hervorming justitie raakt de kern van de rechtsstaat

door

ABOP-assembleelid Ronnie Brunswijk zegt dat het bij de voorgestelde hervormingen niet gaat om een technisch dossier, maar om “de kern van de rechtsstaat” en om de vraag of vervolging plaatsvindt “op basis van recht of onder invloed van politieke of bestuurlijke druk”. Brunswijk heeft in De Nationale Assemblée kritische kanttekeningen geplaatst bij de voorgestelde hervormingen van de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie (OM).
Brunswijk stelde dat bij de hervormingen niet alleen wordt gesproken over wetstechniek, maar over fundamentele beginselen. Hij wees erop dat het gaat om de vraag of vervolging plaatsvindt op basis van recht, dan wel onder invloed van politieke of bestuurlijke druk. Daarbij benadrukte hij dat onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, objectiviteit van het OM en terughoudendheid van de uitvoerende macht geen luxe zijn, maar voorwaarden voor legitimiteit. Volgens hem geldt dat niet alleen voor Suriname, maar ook voor Nederland en de Caribische rechtsorde.
In zijn betoog gaf Brunswijk aan dat Suriname sinds de onafhankelijkheid nooit een breed en diepgaand parlementair debat heeft gevoerd over de conceptuele grondslag van het staatsrechtelijk bestel. Hij wees erop dat de Grondwet van 1987 tot stand is gekomen zonder memorie van toelichting en zonder parlementaire handelingen waarin de verhouding tussen de staatsmachten systematisch is doordacht. Volgens Brunswijk verplicht die realiteit het parlement juist nu tot extra zorgvuldigheid.
Tegen die achtergrond noemde hij het problematisch dat via afzonderlijke en deels overlappende wetsvoorstellen ingrijpende keuzes worden gemaakt over cassatierechtspraak, de organisatie van de rechterlijke macht en de inrichting van het OM, zonder dat die voorstellen zichtbaar in samenhang zijn doordacht. Hij stelde dat hervorming van deze instituties niet los van elkaar kan plaatsvinden, omdat zij samen het hart van de rechtsstaat vormen.
Brunswijk ging uitvoerig in op de positie van de procureur-generaal. Hij benadrukte dat het Surinaamse Openbaar Ministerie historisch en constitutioneel is ingericht als één ondeelbaar en hiërarchisch orgaan onder leiding van één procureur-generaal. Dat model is volgens hem bewust gekozen om het vervolgingsmonopolie te concentreren, helder te organiseren en af te schermen van directe politieke aansturing.
Hij wees erop dat de benoeming van de procureur-generaal voor het leven niet is bedoeld om macht te verzamelen of onaantastbaarheid te creëren, maar om vervolgingsbeslissingen los te maken van politieke wisselingen. Dat uitgangspunt noemde hij een hoeksteen van de Surinaamse rechtsorde.
Bij zijn vergelijking met andere rechtsstelsels gaf Brunswijk aan dat in Nederland het OM formeel hiërarchisch ondergeschikt is aan de minister van Justitie, maar dat daar een uitgebreid systeem van checks, transparantie en terughoudendheid is ontwikkeld. Algemene aanwijzingen zijn daar genormeerd en bijzondere aanwijzingen uitzonderlijk en politiek uiterst gevoelig, omdat men begrijpt dat elke aanwijzing het vertrouwen in de objectiviteit van het OM aantast.
Voor de Caribische rechtsorde stelde Brunswijk dat men nog verder is gegaan, juist vanwege de kleinschaligheid. Wanneer een minister daar een bijzondere aanwijzing wil geven aan de procureur-generaal, moet die eerst door een rechter worden getoetst aan het recht, en niet aan politieke wenselijkheid. Volgens Brunswijk staat in al deze systemen één uitgangspunt centraal: uiterste terughoudendheid.
Tegen deze achtergrond zei Brunswijk dat hij kritisch is over voorstellen die bestaande waarborgen in Suriname verzwakken. Hij verwees daarbij naar het congres over modernisering van de rechterlijke macht, waar volgens hem onmiskenbaar is gebleken dat er brede weerstand bestaat tegen de voorgestelde wijzigingen. Onder meer de Surinaamse Orde van Advocaten, de Vereniging van Notarissen en de Anton de Kom Universiteit van Suriname hebben zich volgens hem kritisch uitgesproken.
Brunswijk gaf aan dat hij niet tegen hervorming is, maar dat bij veranderingen aan de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie rekening moet worden gehouden met institutionele verhoudingen, onafhankelijkheid en duidelijke verantwoordelijkheden. Hij stelde dat het vertrouwen in het recht alleen kan worden beschermd wanneer deze uitgangspunten centraal blijven staan.
The post Brunswijk: hervorming justitie raakt de kern van de rechtsstaat appeared first on Suriname suriname.