Brunswijk en Pawiroredjo waarschuwen voor overhaaste juridische hervormingen

door

PARAMARIBO – Het debat in De Nationale Assemblée (DNA) over de voorgenomen ingrijpende hervorming van de rechterlijke macht en de wijziging van de Grondwet is de afgelopen dagen in een stroomversnelling geraakt. Terwijl de coalitie en oppositie de degens kruisen over de toekomst van de Surinaamse rechtsstaat, klinkt er vanuit diverse hoeken -niet alleen politiek- felle kritiek. Vicevoorzitter van DNA, Ronnie Brunswijk (Abop), en NPS-fractieleider Jerrel Pawiroredjo uiten beiden hun ernstige zorgen over de gevolgde procedure en de inhoudelijke implicaties van de voorgestelde initiatiefwetten.

Zwaarwichtige wetten zelf indienen

Het debat nam maandag een scherpe wending nadat Brunswijk de regering opriep om haar verantwoordelijkheid te nemen. Hoewel parlementariërs grondwettelijk het recht hebben om initiatiefwetten in te dienen, stelde Brunswijk dat de regering zich niet achter individuele assembleeleden mag verschuilen bij zwaarwichtige dossiers. Hij betichtte de regering ervan haar vuile werk door het parlement te laten opknappen.

“We waren bezig met gesprekken hierover in coalitieverband. Van de ene op de andere dag is het afgeschoven naar het parlement. De regering moet zulke zwaarwichtige wetten zelf indienen en hier komen verdedigen. De regering moet mansgenoeg zijn om de wetten zelf in te dienen”, aldus een felle Brunswijk. Hij sprak van een “sluiproute” die de normale democratische verantwoording omzeilt.

“Het is een zwaarwichtige issue. Vandaar dat ik het niet fijn vind dat het een initiatief is van het parlement. Want de hele verantwoordelijkheid hebben ze voor het parlement geplaatst. Dit moest van de regering komen. Maar nu wil mijn collega Jones regering spelen en komt hij met een initiatiefwet. Omdat yu e prey regering. Dati e psa nanga unu”, aldus Brunswijk.

Deze frustratie leidde tot een directe confrontatie met NDP-fractielid Ebu Jones, een van de initiatiefnemers. Brunswijk beet Jones toe dat hij “geen regering moet spelen”. Hoewel Jones fel reageerde en benadrukte dat het indienen van wetten een fundamenteel recht is van elk DNA-lid, bleef de toon gezet. Brunswijk waarschuwde dat parlementariërs geen “jaknikkers” moeten zijn: “Ik ben zeer kritisch. Als jullie me kunnen overtuigen, ga ik mee.”

Instituten onder druk: Het Openbaar Ministerie

Een van de grootste pijnpunten in de discussie is de positie van de procureur-generaal (pg) en de onafhankelijkheid van het Openbaar Ministerie (OM). Brunswijk benadrukte dat de huidige structuur, waarbij de pg voor het leven wordt benoemd, essentieel is om politieke beïnvloeding te voorkomen. De voorgestelde wijzigingen zouden deze waarborgen juist verzwakken.

“Het Openbaar Ministerie heeft vervolgingsmonopolie onder leiding van de procureur-generaal. Daarom wordt de pg ook voor het leven benoemd. Niet om macht te verzamelen, maar om de onafhankelijkheid van het instituut te waarborgen. Politieke beïnvloeding op het vervolgingsbeleid is aanvaardbaar onder zware waarborging of helemaal niet. Deze initiatiefvoorstellen verzwakken de waarborging”, merkte Brunswijk op.

Ook Jerrel Pawiroredjo (NPS) uitte zijn zorgen over de voorgestelde benoemingsprocedure. Het loslaten van de voordracht vanuit het OM zelf brengt volgens hem grote risico’s met zich mee. Hij waarschuwde dat benoemingen hierdoor op “andere dan zuiver professionele gronden” kunnen plaatsvinden, wat de kwetsbaarheid voor externe beïnvloeding vergroot in een kleinschalige samenleving als de Surinaamse.

Twijfels over het college van pg’s en de pensioenleeftijd

De discussie spitst zich ook toe op de organisatorische wijzigingen, zoals het instellen van een ‘college van pg’s’. Brunswijk zette vraagtekens bij de effectiviteit hiervan in een land met slechts één parket en één Hof. “Als je een college hebt, wie gaat de leiding hebben, wie gaat de eindverantwoordelijke zijn, wie zal het opsporingsbeleid uitzetten? Het strafrecht verdraagt dat niet. Met deze voorstellen zie ik geen versterking van de waarborging, maar verschuiving van de macht.”

Bovendien is er onbegrip over het plan om de pensioengerechtigde leeftijd voor OM-leden terug te brengen van 70 naar 65 jaar. Brunswijk noemde dit “staatsrechtelijk onjuist en organisatorisch onverstandig”, wijzend op het verlies van broodnodige ervaring. Pawiroredjo sloot zich hierbij aan en stelde dat een dergelijke wijziging alleen kan na een grondige analyse van de gevolgen voor de continuïteit van het apparaat.

De basis versus de top

Volgens Pawiroredjo schieten de voorstellen hun doel voorbij omdat ze zich te veel focussen op de “top” van de piramide, terwijl de dagelijkse rechtservaring van de burger onder druk staat door problemen aan de basis. Hij wees op de lange aanrijdtijden van de politie, gebrekkige processen-verbaal en de chronische tekorten aan griffiemedewerkers en rechters.

“Het benoemen van meerdere pg’s zal de fundamentele capaciteitsproblemen niet verhelpen; versterking van de basis – eerste en tweede aanleg – moet voorop staan”, stelde de NPS-fractieleider. Hij pleitte voor betere beloningen en opleidingen in plaats van louter structurele wijzigingen.

Ook het idee van een nationale Hoge Raad voor cassatierechtspraak stuit op weerstand. Hoewel Pawiroredjo het belang van rechtseenheid erkent, vreest hij dat een eigen Hoge Raad te veel schaarse capaciteit wegtrekt bij de lagere rechtbanken. Als realistischer alternatief stelde hij aansluiting bij het Caribbean Court of Justice (CCJ) voor, om zo de rechtsorde niet onnodig te belasten.

Zorgvuldigheid boven snelheid

De rode draad in het betoog van zowel Brunswijk als Pawiroredjo is de roep om behoedzaamheid. De hervormingen worden niet alleen bekritiseerd door politici; ook de Surinaamse Orde van Advocaten (SOVA), de vereniging van notarissen en de Anton de Kom Universiteit hebben hun twijfels geuit.

Brunswijk vatte de ernst van de zaak samen met een waarschuwing tegen lichtzinnigheid: “Omdat er een nieuwe generatie nu opkomt, kunnen we straks ook zeggen dat we twee presidenten willen in de Republiek Suriname of twee voorzitters van De Nationale Assemblee.”

Het parlement wacht nu op de antwoorden van de initiatiefnemers en de regering. Voor Brunswijk is de kous daarmee nog niet af: hij wil eerst de volledige toelichting horen voordat hij een definitief oordeel velt. De boodschap van Pawiroredjo en Brunswijk aan de indieners van de wet is echter helder: modernisering is noodzakelijk, maar onbeheerste ingrepen kunnen meer schade aanrichten dan zij beogen te herstellen.