BESCHOUWING — Vooral conservatieve mennonieten willen naar Suriname

door

De mennonieten uit Belize die zich in Suriname willen vestigen, worden boven alles gedreven door hun geloof. Want het rommelt al langer tussen de verschillende gemeenschappen in het Midden-Amerikaanse land, waar ze al ruim 65 jaar verblijven. De conservatieve vleugel voelt zich niet meer thuis binnen de Belizaanse geloofsgemeenschap, die zich in haar ogen onvoldoende houdt aan de eeuwenoude tradities op basis van haar interpretatie van de Bijbel. In Suriname hopen vooral zij hún levensstijl te kunnen voortzetten.

Tekst Armand Snijders

Beeld Mike Rodriques & AFP

Het betrekkelijk welvarende Belize ligt ingeklemd tussen Mexico en Guatemala en is gelegen aan de Caribische Zee. Een wat eigenzinnig land en een eigenlijk vreemde eend binnen de Caricom. In 1959 streken vanuit Canada en Mexico de eerste drieduizend mennonieten in het landneer. Ze houden zich daar vast aan hun cultuur, die is gebaseerd op het fundamentalistische religieuze ideaal van het in stand houden van gesloten gemeenschappen, gestoeld op de principes van het Nieuwe Testament.

“Net als elders in de wereld zijn de geloofsgenoten inmiddels verdeeld in twee stromingen en ondanks dat ze dezelfde afkomst delen, leven ze heel verschillend“

Anno 2026 wonen daar volgens voorzichtige schattingen zo’n zestienduizend mennonieten. Deze cijfers zijn gebaseerd op de volkstelling van 2010, toen er zo’n 11.500 werden geteld. In tegenstelling tot gemeenschappen elders in de wereld, mogen de meesten van hen tot de conservatieven worden gerekend, zoals die ook nog in Bolivia, Mexico en Paraguay wonen.

Overigens, in de hele wereld noemen ruim 2,1 miljoen mensen zich mennoniet. Maar het gros van hen woont onder de ‘gewone’ bevolking en je zou ze niet herkennen als je ze op straat tegenkomt. Ze zijn volledig geïntegreerd in de moderne samenleving en hebben doorgaans een baan.

Daartegenover leeft iets meer dan 10 procent (circa 250.000 mensen) in traditionele, geïsoleerde landbouwkolonies, zoals in Belize. Dit systeem willen ze nu ook in Suriname opzetten.

Veel vrijheden

In Belize hebben ze op basis van overeenkomsten met de overheid tal van vrijheden die andere burgers niet hebben. Zo zijn de leden van de kolonies vrijgesteld van militaire dienst en hoeven ze bepaalde vormen van belasting niet te betalen. Tegelijkertijd hebben de boeren de ‘zegen’ gekregen van de overheid om hun eigen, kenmerkende vorm van het protestantisme te belijden binnen hun gesloten gemeenschappen. Deze regeling gaf ze ook de vrijheid om hun eigen vorm van lokaal bestuur op te zetten en hun eigen scholen, bedrijven en banken te runnen.

Hoewel de mennonieten zich afzonderen van de andere culturen in Belize, nemen ze wel deel aan de handel, lichte industrie en landbouw van het land en zijn redelijk geïntegreerd in de lokale economie. Ze moeten ook wel om hun kolonies draaiende te houden. Ze zijn gespecialiseerd in de productie en verkoop van pluimvee, zuivelproducten en landbouwgewassen aan de plaatselijke bevolking. Ook houden sommige gemeenschappen zich bezig met de vervaardiging van houten meubelen die in alle uithoeken van het land worden verkocht.

Geen homogene gemeenschap

Het gaat veel te ver om te zeggen dat de mennonieten in Belize een homogene gemeenschap zijn. Net als elders in de wereld zijn de geloofsgenoten inmiddels verdeeld in twee stromingen en ondanks dat ze dezelfde afkomst delen, leven ze heel verschillend. De echte conservatieven willen niets weten van moderne technologie – zoals telefoon en internet – en hebben zelfs geen stroom. Zij hanteren de Bijbelregels zeer strikt en dragen nog de traditionele kleding: tuinbroeken en strooien hoeden voor de mannen en wijde jurken voor de vrouwen. Ze zien ook af van het gebruik van moderne landbouwmachines en rijden met paardenkoetsen.

De progressievere gemeenschappen worden door de conservatieve groepen soms gezien als te werelds. Andersom vinden progressievere mennonieten de regels van de conservatieven te star en niet Bijbels onderbouwd. En tussen deze twee groep in zitten allerlei afsplitsingen met elk eigen interpretaties van de Bijbel en de daarop gehanteerde regels.

Kans in Suriname

Te midden van deze verwijdering wordt de verhuizing naar Suriname als noodzakelijk gezien, om een plek te vinden waar de gemeenschap kan leven zonder de invloeden van de moderne samenleving en technologie. In het dunbevolkte Suriname is in hun ogen nog ruimte genoeg om op grote stukken land kolonies te stichten en een traditioneel boerenbestaan op te bouwen voor toekomstige generaties binnen de gemeenschap. Tenminste, daar gaan ze vanuit. Ze zien Suriname als een kans om opnieuw te beginnen in een omgeving waar ze hun geloof en leefregels strikt kunnen handhaven.

“Ze willen weg uit Belize en met rust worden gelaten in Suriname, waar zij op hun eigen manier hun leven willen leiden. Dus zonder pottenkijkers”

De groepen die nu naar Suriname willen verhuizen, maken deel uit van Shipyard – de grootste en meest conservatieve mennonietennederzetting in Belize – en de nabijgelegen en veel gematigder kolonie Indian Creek. Shipyard zou bezig zijn met de aankoop van 14.800 hectare grond in district Para, terwijl voor gezinnen uit Indian Creek het oog is gevallen op circa 9.400 hectare in hetzelfde district, zo blijkt uit de kaarten die door de nieuwssite Mongabay zijn ingezien.

Zeer traditionele levenswijze

Dat de twee afzonderlijke gemeenschappen nu gezamenlijk optrekken, is bijzonder, want de bewoners van Shipyard staan bekend om hun zeer traditionele levenswijze. Ze maken gebruik van paard en wagen voor transport en tractoren met stalen wielen voor het landwerk, aangezien rubberen banden verboden zijn binnen hun geloofsovertuiging. Hoewel ze moderne technologie vermijden, worden ze wel een economische motor voor Belize genoemd; ze produceren daar het merendeel van de nationale voorraad aan zuivel, pluimvee en granen, zoals maïs en rijst.

Indian Creek daarentegen staat bekend als een groep die makkelijker integreert en ook de moderne technologie en communicatiemiddelen omarmt. De inwoners maken gebruik van auto’s, vrachtwagens en tractoren mét rubberen banden. Dat ook zij naar Suriname zullen komen, wordt gezien als een slimme tactische zet om de gesloten conservatieve groep uit Shipyard een beetje uit de wind van de publieke opinie te houden. Want dat er verzet zal komen, staat op voorhand vast.

De mennonieten uit Indian Creek zullen het pad naar de Surinaamse samenleving toe moeten plaveien. En omdat ze moderner zijn, zullen zij naar verwachting sneller de nodige infrastructuur, zoals wegen en loodsen kunnen opzetten dan de traditionele groep. Bovendien integreren zij makkelijker met lokale leveranciers en de overheid door hun gebruik van moderne technologie en communicatiemiddelen. Voor de meer conservatieve families biedt een verhuizing naar Suriname een manier om traditionele praktijken te behouden en tegelijkertijd te profiteren van de grotendeels onderontwikkelde landbouwsector in het land.

Geen werkvergunning

Doordat de mennonieten uit een Caricom-land komen, zal het gemakkelijker voor hen zijn om een permanente verblijfs- en werkvergunning te krijgen. Ze moeten dan wel aantonen dat ze hoogopgeleid of een skilled national (bekwame burger) zijn, waardoor ze een Caricom-certificaat kunnen krijgen en de plicht voor een werkvergunning in Suriname vervalt.

Zo’n certificaat krijgen ze al snel als bijvoorbeeld ‘gespecialiseerde ambachtslieden’ op het gebied van landbouw of als meubelmaker. Dit in tegenstelling tot de Boliviaanse mennonieten die nu in het Tibitigebied aan de slag zijn en dezelfde moeizame procedures moeten doorlopen als iedere andere vreemdeling van buiten de Caricom.

Dat is dus een voordeel voor de Belizanen, die maar één ding willen: weg uit Belize en met rust worden gelaten in Suriname, waar zij op hun eigen manier hun leven willen leiden. Dus zonder pottenkijkers. Hierdoor kunnen ze – geleid door een rotsvast geloof – hun cultuur en tradities in stand houden.

Jonge, traditionele mennonieten dollen met elkaar in Belize, waar deze groep zich in 1959 vestigde.