BESCHOUWING — Suriname vist in troebel Venezolaans water

Het bezoek van de Venezolaanse waarnemend president Delcy Rodríguez aan Suriname werd beheerst door de gebruikelijke retoriek waarbij vooral de woorden ‘wederzijds respect’, ‘soevereiniteit’ en ‘territoriale integriteit’ centraal stonden. Ook tekende zij vrijdag tien samenwerkingsdocumenten met haar Surinaamse ambtgenoot Jennifer Geerlings-Simons. Daarbij sprongen vooral de tweehonderd vergunningen voor Venezolaanse vissers in het oog. Zij mogen in een speciaal door Suriname beschikbaar gestelde ‘Atlantische corridor’ hun vistuig gaan uitwerpen. Vooral de Amerikanen zijn dol op tandbaars en snapper.

Tekst Armand Snijders

Beeld CDS

Geerlings-Simons heeft, sinds ze aan de macht is, nadrukkelijk voor regionale integratie en economische samenwerking gekozen met naaste buurlanden. Logistiek gezien is een intensieve handelscorridor met Venezuela (en Brazilië) een logische keuze om de importafhankelijkheid te verminderen en lokale markten te stimuleren.

“Delcy Rodríguez fungeert als een ‘schoothondje’ om haar eigen hachje en dat van haar regime te redden”

Uiteraard is er niets op tegen dat in dat kader de banden met Venezuela worden aangehaald. Immers, goed nabuurschap kan nooit kwaad. Maar de vraag is in hoeverre dat land oprecht is om ook een goede ‘buur’ te zijn.

Het is momenteel nog altijd volstrekt onduidelijk of Rodríguez een eigen koers gaat varen of vooral doet wat de Verenigde Staten (lees: de Amerikaanse president Donald Trump) dicteert. In hoeverre dienen afspraken die door Suriname en andere landen met haar worden gemaakt, de belangen van Washington?

Schoothondje van Trump

Nadat het Amerikaanse leger op 3 januari in opdracht van Trump de zittende president Nicolás Maduro ontvoerde, werd vicepresident Rodríguez naar voren geschoven als zijn vervanger. Hoewel ook zij niet democratisch was gekozen en zelfs als een sleutelfiguur fungeerde binnen het oude regime, kreeg zij – weliswaar schoorvoetend – de noodzakelijke zegen van Trump.

Ze werd daarop beëdigd als waarnemend president, maar werd door Trump wel direct voor het blok gezet: meewerken en naar de Amerikaanse pijpen dansen of worden vernietigd! Ze koos voor het eerste; wat dat betreft hadden de dreigementen vanuit het Witte Huis succes. De kwalificatie dat zij moet opereren onder direct dictaat van Washington – dus fungeert als een ‘schoothondje’ om haar eigen hachje en dat van haar regime te redden – is in de internationale wereld een veelgehoorde conclusie.

Gigantische oliedeal

Een bewijs hiervan is de gigantische oliedeal die Venezuela eind augustus met de Amerikanen sloot, waardoor de VS de controle hebben gekregen over een aanzienlijk deel van de Venezolaanse oliereserves, ter waarde van honderd miljard US dollar. Immers, dáár was het Trump allemaal om te doen. Hoewel Rodríguez in tv-toespraken krampachtig beweerde dat Venezuela zijn ‘soevereiniteit behoudt’, was het voor de buitenwereld glashelder dat de VS de touwtjes in Caracas stevig in handen hebben.

In dit licht is het de vraag of Venezuela wel een betrouwbare en autonome partner kán zijn. Geerlings-Simons heeft allemaal fraai ogende nieuwe bilaterale akkoorden met Rodríguez gesloten op het gebied van onder meer luchtvaart, visserij en onderwijs. Maar terwijl ze deze tekende, zal ze ook hebben beseft dat ze in een vervelende spagaat zit. Want hoewel de meeste overeenkomsten vanuit Surinaams perspectief de zo gewenste regionale integratie kunnen bevorderen, is het volstrekt onduidelijk of het land daar ook echt voordeel aan zal hebben of dat deze – al dan niet indirect – de belangen van de regering-Trump moeten dienen.

Visserijovereenkomst

Het meest in het oog springende en controversiële onderdeel van het pakket is de visserijovereenkomst. Tweehonderd Venezolaanse vissers uit de deelstaten Nueva Esparta en Sucre krijgen toestemming om te vissen in een speciaal beschikbaar gestelde ‘Atlantische corridor’. Alles hieromtrent is behoorlijk vaag, ook wat voor voordeel Suriname er aan zal hebben als de buren de Surinaamse wateren mogen leegvissen.

Rodríguez claimde dat deze samenwerking Suriname tevens mogelijkheden zal bieden voor de export van gewilde vissoorten zoals tandbaars en snapper naar onder meer de Verenigde Staten. Door dat zo expliciet te benoemen, lijkt het er op dat deze constructie is opgezet om de Amerikaanse markt en dus Trump te behagen, aangezien “de vraag naar deze specifieke vissoorten in de VS onverminderd groot blijft”.

Wie houdt toezicht?

Daarnaast legt deze visserijdeal een open zenuw bloot binnen de Surinaamse defensie- en handhavingsstructuur. Suriname kampt al decennia met een chronisch onvermogen om de eigen exclusieve economische zone effectief te patrouilleren. De Kustwacht en de marine ontberen de noodzakelijke budgetten, vaartuigen en brandstof om illegale en ongereguleerde visserij tegen te gaan. Als de Surinaamse autoriteiten op dit moment al niet in staat zijn om stropers effectief uit de kustwateren te weren, hoe zal men dan toezicht houden op tweehonderd Venezolaanse boten?

Het ontbreken van heldere, openbaar gemaakte voorwaarden over de exacte geografische ligging van de corridor, vangstquota en boordcontroles voedt het vermoeden dat de Surinaamse visgronden strategisch worden ingezet voor diplomatieke goodwill, zonder dat er een operationeel apparaat gereed staat om ecologische en economische roofbouw te voorkomen.

Inmiddels is vanuit Surinaamse zijde benadrukt dat het allemaal niets nieuws is, maar dat het gaat om het opnieuw leven inblazen van een al lang vervallen overeenkomst en dat de Venezolaanse vissers al die jaren al visten in Surinaamse wateren voor lokale bedrijven. Dus het betrof eigenlijk oude wijn in nieuwe zakken, wat door de gebrekkige communicatie werd opgeblazen tot ongekende proporties.

Risico’s olie- en gassector

De kwetsbaarheid van dergelijke deals wordt ook zichtbaar binnen de olie- en gassector. Venezuela bezit historisch gezien de grootste bewezen ruwe olievoorraden ter wereld. Venezolaanse instituten zoals Intevep en de Universidad Venezolana de los Hidrocarburos beschikken onmiskenbaar over diepgaande theoretische en technologische expertise.

Het aanbod om deze kennis te delen met Suriname, dat aan de vooravond staat van grootschalige offshore olie-exploratie, lijkt op papier buitengewoon aantrekkelijk. Echter, de praktijk is dat de Venezolaanse energiesector door de jarenlange crisis, het gebrek aan buitenlandse investeringen en de eerdere sancties technisch en infrastructureel zwaar is verwaarloosd.

“Suriname kan het zich simpelweg niet veroorloven om de relatie met de actoren die het daadwerkelijke kapitaal voor de olie-economie leveren, op het spel te zetten”

Extreme argwaan

De exploitatie van de Surinaamse olievelden is volledig in handen van westerse consortia zoals TotalEnergies en APA Corporation. Deze multinationals opereren strikt binnen het westerse financiële, juridische en technologische ecosysteem. Ondanks de recente versoepeling van de Amerikaanse sancties tegen Venezuela, kijken internationale banken en westerse oliemultinationals nog altijd met extreme argwaan naar directe overheidsbemoeienis vanuit Caracas.

Elke substantiële technologische of infrastructurele verstrengeling van de Surinaamse olie-industrie met Venezolaanse overheidsinstanties kan leiden tot compliance-waarschuwingen bij internationale financiers. Suriname kan het zich simpelweg niet veroorloven om de relatie met de actoren die het daadwerkelijke kapitaal voor de olie-economie leveren, op het spel te zetten.

Fiasco PetroCaribe

De geschiedenis biedt Suriname bovendien een waarschuwend precedent als het gaat om grootschalige akkoorden met Caracas, met name het Petrocaribe-initiatief, dat destijds door Venezuela werd gelanceerd als een baken van regionale solidariteit, beloofde goedkope energieleveranties en flexibele kredietconstructies. Suriname raakte destijds sterk afhankelijk van deze politiek gedreven oliestroom. Toen de Venezolaanse economie onder druk van interne fricties en de Amerikaanse economische oorlogsvoering implodeerde, stortte Petrocaribe abrupt in. Landen in de regio bleven achter met schulden en onafgemaakte projecten.

Hieruit kan Suriname leren dat strategische samenwerking en economische weerbaarheid niet kunnen worden gebouwd op de fundamenten van een buurland waarvan de stabiliteit nog altijd precair is. En dat vooral afhankelijk is van de grillen van de uiterst onbetrouwbare en wispelturige Amerikaanse president Donald Trump.

De Venezolaanse interim-president Delcy Rodríguez (m) zwaait nog naar de aanwezigen op weg naar het vliegtuig.

...