BESCHOUWING — Spookambtenaren kunnen blijven spoken

door

Ook deze regering is – zoals alle vorige – nu écht van plan het probleem van het teveel aan ambtenaren voor eens en altijd aan te pakken. Maar niet alvorens de gevolgen van het door de decennia heen uitgedijde overheidsapparaat de samenleving opnieuw worden voorgeschoteld: spookambtenaren, inefficiëntie, politieke benoemingen zijn een paar van de termen die worden opgesomd. Echter, het vreemde is dat alle partijen die nu in De Nationale Assemblee zijn vertegenwoordigd, medeverantwoordelijk zijn voor de problemen die ze al jaren tevergeefs proberen op te lossen.

Tekst Armand Snijders

Beeld FB Biza

Minister Marinus Bee van Binnenlandse Zaken (Biza) maakte deze week bekend dat de regering 1.448 salarissen heeft geblokkeerd van personen die op de loonlijst van de overheid staan, maar niet op hun werk verschenen. De maatregel levert volgens hem een geschatte besparing van ongeveer SRD 200 miljoen per jaar op.

“Het is daarom volstrekt ongeloofwaardig dat het minister Bee wel zal lukken om het aantal ambtenaren terug te dringen”

Het ministerie onthulde enkele maanden geleden dat 2.154 ambtenaren onvindbaar waren en dat sommigen zelfs in het buitenland wonen. Zij kregen tijdens een registratieproces “een laatste kans” om zich aan te melden. Dat deden slechts 39 van hen. De overige 2.115 deden dat niet. Daarop werd besloten om “een traject in te zetten” om de salarissen van deze groep te blokkeren “met inachtneming van de wettelijke procedures”.

Ten onrechte loon

Dat is inmiddels in 1.253 gevallen gelukt. Daarnaast zijn er 172 gevallen bij Biza en 96 geestelijken die ten onrechte loon ontvingen. Hoe deze ooit op de lijst terecht zijn gekomen en wie daarvoor verantwoordelijk waren, vertelde Bee niet. Hij benadrukte wel dat de opschoning van het ambtenarenbestand wordt voortgezet totdat alle dossiers zijn afgehandeld.

Het valt toe te juichen dat ook deze regering het mes wil zetten in het enorme ambtenarenapparaat. Ook zijn voorganger Bronto Somohardjo had grootse plannen om tienduizenden ambtenaren te schrappen van de loonlijst. Hij zette hoog in en ging ogenschijnlijk voortvarend aan de slag, maar het uiteindelijke resultaat was teleurstellend: nauwelijks duizend ambtenaren werden gedurende zijn termijn (2020-2024) afgeschreven.

Maar terwijl hij aan de voordeur saneerde, werden via de achterdeur tegelijkertijd weer duizenden nieuwe ambtenaren aangenomen. Het positieve is dat Somohardjo er wel in is geslaagd om enige orde te scheppen in de enorme administratieve chaos die bestond rond het ambtenarenapparaat en om een deel van de illegale loonstromen te stoppen. Maar een daadwerkelijke, grootschalige afslanking bleef ook onder zijn leiding uit.

Een soort gewoonterecht

Al sinds Suriname onafhankelijk is en zelf over alles mag beslissen en politieke partijen dus het heft in handen hebben, worden mensen bij de overheid “geaccommodeerd”, wat overigens een typisch Surinaamse term is. Het gebeurt over de hele wereld wel, maar in Suriname is dat verworden tot een soort gewoonterecht.

Als je deel uitmaakt van de regering, mag je her en der familieleden, vrienden, partijgenoten en zelfs je buurvrouw of buitenvrouw/man aan een baantje bij lanti helpen. Vooral op ministeries die onder jouw beheer staan, kun je mensen neerzetten. Of ze kennis van zaken hebben of niet, doet er helemaal niet toe.

Deze patronagepolitiek heeft er sinds 1975 voor gezorgd dat het ambtenarenbestand meer dan verdubbeld is van 25.000 tot ruim 51.000. En waarschijnlijk zijn het er meer omdat de overheidsadministratie ook een behoorlijke janboel is.

Het accommoderen is voor politieke partijen vooral een goedkope methode om, in ruil voor stemmen, partijgenoten en hun familieleden een baantje te bezorgen. Immers, het kost ze niks. Lanti draait uiteindelijk voor alle kosten op. Dus geen centje pijn voor de partij, die ook geen enkele verantwoordelijkheid draagt als de geaccommodeerde loyalist na een regeringswisseling thuis wordt gezet en tot het leger spookambtenaren toetreedt.

“Als je deel uitmaakt van de regering, mag je her en der familieleden, vrienden, partijgenoten en zelfs je buurvrouw of buitenvrouw/man aan een baantje bij lanti helpen”

Koffiedame

Soewarto Moestadja onthulde na zijn ministerschap bij Sociale Zaken en Volkshuisvesting (1996-2000) dat zijn opvolger Alice Amafo (Abop) na haar aantreden direct de Javaanse koffiejuffrouw, die al jaren in dienst was, van de ene op de andere dag verving door een vrouw van marron-afkomst. Dus het maakt niet uit of je iets kan en wat toe te voegen hebt op een ministerie, maar vooral of je de juiste huidskleur hebt. Het gekke is dat iedereen dat kennelijk normaal vindt en ook niemand zich daar openlijk tegen verzet.

Hoewel het er in iedere partij zo aan toe gaat, hebben mensen er vooral bij Abop een handje van om op grove manier misbruik te maken van hun posities. Voorzitter Ronnie Brunswijk heeft daar nooit een geheim van gemaakt. Voorafgaand aan de verkiezingen van 2015 gaf hij tijdens een persconferentie met president Desi Bouterse openlijk toe dat hij duizenden ambtenaren had laten aannemen bij het ministerie van Regionale Ontwikkeling. Echter, voor de meesten was geen werk of zelfs maar een werkplek, waardoor menig ambtenaar tijdens werkuren in de buurt van het ministerie maar wat rondzwierf op straat.

Volstrekt ongeloofwaardig

In mei 2024, een jaar voorafgaand aan de verkiezingen van 2025, verklaarde Brunswijk tijdens een massameeting van zijn partij openlijk dat hij duizenden mensen had geaccommodeerd binnen de ministeries die onder het beheer van Abop en toenmalige bondgenoot Pertjajah Luhur vielen. Dat botste direct met het toen lopende Public Sector Reform-programma van de regering, dat juist tot doel had het overvolle en vervuilde ambtenarenbestand te saneren.

Maar Brunswijk wuifde de kritiek laconiek weg. Hij stelde destijds dat hij simpelweg zijn achterban moest helpen aan werk en bestaanszekerheid en dat dit nou eenmaal de realiteit was van de politiek in Suriname.

Het is daarom volstrekt ongeloofwaardig dat het minister Bee wel zal lukken om het aantal ambtenaren terug te dringen. Immers, hij is van dezelfde partij als Brunswijk en kan – zo heeft de traditie geleerd – niet zomaar iets doen dat tegen de wens is van zijn voorzitter. Dus de spookambtenaren kunnen voorlopig nog blijven spoken op kosten van de belastingbetalers, zeker als ze Abop en Brunswijk een warm hart toedragen.

Voor de landsdienarenregistratie in 2022 werden door Biza ook mobiele units ingezet om een zo groot mogelijk aantal ambtenaren tegemoet te komen, die om de één of andere redenen zich niet fysiek kunnen registreren bij het hoofdkantoor, verklaarde het ministerie.