BESCHOUWING — Huizenproject lijkt een broodje aap-verhaal

door

Enkele dagen geleden werd bekend dat Suriname ‘een historische overeenkomst’ heeft getekend met stichting Mandatum om tienduizend duurzame woningen te bouwen voor de werkende klasse. Het initiatief is afkomstig van de United Alliance for Sustainable Deverlopment Goals Intergovernmental Organisation (UNASDG IGO). Het zou de overheid geen cent kosten; die hoeft alleen maar grond beschikbaar te stellen. Echter, het lijkt erop dat minister Miquella Huur van Regionale Ontwikkeling en andere regeerders zich knollen voor citroenen hebben laten verkopen.

Tekst Armand Snijders

Beeld Openbare Werken

De UNASDG IGO is geen onbekende organisatie voor Suriname; op 11 september 2023 werden samenwerkingsovereenkomsten getekend met toenmalig minister Riad Nurmohamed van Openbare Werken. Die waren gericht op verschillende ‘kritieke’ sectoren, zoals milieu- en afvalbeheer, innovatieve technologieën, waterbeheer en infrastructuur. UNASDG IGO zou zelf geen fysieke bouw uitvoeren, maar via ‘diverse financieringsmodules’, zoals subsidies en marktconforme leningen, geld verstrekken en het natraject helpen monitoren. Wat de projecten precies zouden omvatten, was onduidelijk.

“Nu lijkt ook deze regering zich door UNASDG IGO in de luren te laten leggen en het hoofd op hol te laten brengen met de belofte van de bouw van tienduizend woningen”

Verwarring zaaien

Hoewel de naam en het logo sterk doen denken aan een officieel orgaan van de Verenigde Naties (VN) – de United Nations Sustainable Development Group (UNSDG) – is de organisatie op geen enkele wijze verbonden aan deze wereldwijde intergouvernementele organisatie die is gehuisvest in New York. Echter, de UNASDG IGO gebruikt een bewuste strategie van naamgeving, logo’s en diplomatieke terminologie om verwarring te zaaien en mee te liften op de betrouwbaarheid en status van de echte Verenigde Naties.

Nurmohamed ging in op het aanbod, mede vanwege de sterke lobby van een lokale private tussenpersoon: het bedrijf Avantu Water Suriname. Deze onderneming introduceerde UNASDG IGO als de perfecte ‘financieringsmodule’ en de organisatie presenteerde zich met haar VN-achtige logo’s en beloofde zogenaamde non-debt funding (financiering die de staatsschuld niet zou verhogen) van vele honderden miljoenen US dollars – of zelfs meer. Dit klonk Nurmohamed, die waarschijnlijk dacht met een echte VN-instantie zaken te doen, als muziek in de oren. Zijn ministerie (evenals de gehele overheid) had dringend geld nodig voor de uitvoering van allerlei projecten. Dus toen daar de belofte van ‘gratis geld’ kwam, hapte hij blindelings toe.

Geen zuivere koffie

Echter, er lag één hindernis op de weg: toen de overeenkomst in september 2023 werd getekend, heeft de Surinaamse overheid de status van UNASDG IGO niet formeel getoetst via het ministerie van Buitenlandse Zaken, Internationale Handel en Samenwerking (Bibis). Volgens de Surinaamse Grondwet moeten officiële internationale verdragen (zowel multilateraal als bilateraal) normaliter wel via dit departement lopen en uiteindelijk ter goedkeuring worden voorgelegd aan De Nationale Assemblee (DNA).

Echter, met UNASDG IGO werden overeenkomsten getekend via een directe videoverbinding met Pat Meyer, de Duitse oprichter en executive president van de in 2019 opgezette organisatie (zie kaderstuk). Omdat het juridisch gezien niet om een verdrag tussen twee soevereine staten ging, werd het nooit formeel getoetst door Bibis en is de overeenkomst niet opgenomen in het officiële Verdragenblad van de republiek Suriname. Laat staan dat er een due diligence-onderzoek werd verricht naar UNASDG IGO. Dat zou dan zeker aan het licht hebben gebracht dat de organisatie geen zuivere koffie is.

Loze miljardenbeloften

De projecten, die in het vooruitzicht waren gesteld en waarvoor overeenkomsten zijn getekend, zijn allemaal een zachte dood gestorven. Vanuit UNASDG IGO en haar ‘vooruitgeschoven post’ Avantu Water Suriname werd helemaal niets meer vernomen. Toen tot het ministerie eindelijk doordrong dat de organisatie geen echte VN-status heeft en de beloofde miljarden nooit zouden komen, parkeerde de Surinaamse overheid de overeenkomst geruisloos kennelijk in de hoop dat niemand deze zeperd zou opmerken.

Het zijn ervaringen die men in verschillende landen heeft. Dat wordt bevestigd door onder meer een journalist van de krant Aujourd’hui au Faso in het Afrikaanse Burkina Faso, die UNASDG IGO al langer op zijn radar heeft. Ook in dat land zijn er tal van beloften gedaan over grote infrastructurele projecten, “maar daar is helemaal niets van terecht gekomen”, aldus de verslaggever. Daardoor is ook in Burkina Faso het beeld ontstaan dat de UNASDG IGO niets meer is dan een papieren tijger die loze miljardenbeloften doet en misbruik maakt van de naïviteit van overheden in ontwikkelingslanden.

Vooral vage plannen

Nu lijkt ook deze regering zich door UNASDG IGO in de luren te laten leggen en het hoofd op hol te laten brengen met de belofte van de bouw van tienduizend woningen. Als ‘tussenpersoon’ is stichting Mandatum naar voren geschoven. De initiatiefnemers maakten kennelijk indruk, want ze mochten hun verhaal doen bij onder anderen vicepresident Gregory Rusland, DNA-voorzitter Michael Adhin en vertegenwoordigers van het kabinet van de president.

“De projecten die in het vooruitzicht waren gesteld en waarvoor overeenkomsten zijn getekend, zijn allemaal een zachte dood gestorven”

De plannen klinken te mooi om waar te zijn en dat zijn ze zeer waarschijnlijk ook. Want het zijn vooral vage plannen. Onduidelijk is onder meer waar de miljoenen US dollars vandaan moeten komen om één en ander te bekostigen. Trouwens, er wordt helemaal niet gemeld hoevéél geld er nodig is, behalve dat het afkomstig is van de UNASDG IGO die het via ‘publiek-private samenwerkingen’ krijgt, waarna het vervolgens wordt ‘gekanaliseerd via Mandatum als werkorganisatie’. Maar welke samenwerkingen dat zijn, is ook onbekend.

Geen cent beschikbaar

Mandatum stelt dat het nu aan het ministerie van Financiën en Planning is om “een bankinstelling aan te wijzen die als door de UNASDG IGO geaccrediteerde partner de geldstromen moet afhandelen”. Hoeveel grond precies ze nodig heeft en of de overheid daarvoor al locaties op het oog heeft, is eveneens onduidelijk.

In de berichtgeving wordt verder gesteld dat Mandatum een goede reputatie lijkt te hebben en het kapitaal legitiem is, maar dat is nergens op gebaseerd en lijkt erg voorbarig; de stichting werd pas op 8 april opgericht – speciaal voor de Surinaamse activiteiten – en heeft naar eigen zeggen zelf ook geen kapitaal. Ofwel, er is nog geen cent beschikbaar voor het bouwen van ook maar één huis in Suriname en die zal – waarschijnlijk – ook nooit komen.

De United Alliance for Sustainable Development Goals Intergovernmental Organization (UNASDG IGO) werd in 2019 opgericht door de Duitser Patrick Meyer. Behalve als oprichter omschrijft de zichzelf ‘senator’ noemende Duitser zich als ‘hoofdondertekenaar van het oprichtingsverdrag’ en de zittende ‘uitvoerend president van de organisatie’. Hij heeft de absolute controle over de organisatie. Zonder zijn schriftelijke toestemming bijvoorbeeld mag niemand documenten of verdragen namens UNASDG IGO ondertekenen. In deze hoedanigheid onderhandelt hij met regeringen over projecten in het kader van de Sustainable Development Goals (Duurzame Ontwikkelingsdoelen) van de Verenigde Naties (VN). Dit zijn zeventien doelen, zogenoemde SDG’s  die de volkerenorganisatie in 2015 heeft vastgesteld als een wereldwijd actieplan om tegen 2030 armoede te beëindigen, de planeet te beschermen en te zorgen dat iedereen in vrede en welvaart leeft. Én voor de uitvoering daarvan heeft de VN een eigen werkarm in het leven geroepen: de United Nations Sustainable Development Group (UNSDG). De oprichting van Meyers organisatie leidde – en leidt nog steeds – tot verwarring. Ook bij regeringen en staatsinstellingen waarmee de organisatie intentieverklaringen en samenwerkingsverbanden, zoals Memorandums of Understanding mee afsluit. Dat gebeurt met name in ontwikkelingslanden of landen die in geldnood zitten, zoals Suriname. Momenteel is UNASDG IGO ‘actief’ in onder meer Zuid-Sudan, Jordanië, Bangladesh, Roemenië, Uganda en Burkina Faso waar, ondanks de vele getekende documenten waar de organisatie mee schermt, weinig tot geen onafhankelijke bewijzen van volledig afgeronde megaprojecten. Veel initiatieven zijn blijven steken in de opstart-, plannings- of bankaccreditatiefase. Het financieringsmodel vereist dat de Centrale Bank van een partnerland en lokale ministeries een specifieke, gezamenlijke financiële structuur opzetten. Omdat UNASDG IGO met niet-traditionele kapitaalstromen werkt (buiten de Wereldbank of het IMF om), stuiten deze constructies vaak op strenge internationale anti-witwasregels en bureaucratie in het algemeen. Volgens de organisatie komt dat omdat hun financieringsmodel gevestigde (‘en soms corrupte’) commerciële belangen in landen doorbreekt. Critici vermoeden daarentegen dat het model simpelweg financieel niet haalbaar is. Daarnaast ligt de UNASDG IGO in verschillende landen onder vuur en heeft daardoor een zeer dubieuze reputatie. Er zijn weliswaar geen directe aanwijzingen voor grootschalige fraude bekend, maar de organisatie is wel omringd door internationale controverses, formele waarschuwingen en beschuldigingen van misleiding. Ze ligt onder een vergrootglas omdat haar werkwijze wordt gezien als een vorm van diplomatieke en financiële misleiding. Bovendien is het een doorn in het oog dat UNASDG IGO de indruk wil wekken dat ze onder toezicht van de VN staat. De Amerikaanse Centrale Bank, Federal Reserve, is vorige maand een onderzoek gestart naar openlijke beschuldigingen van frauduleuze of illegale bankactiviteiten aan het adres van UNASDG IGO. En in 2013 kwam aan het licht dat rijke mensen werden opgelicht toen ze werd voorgehouden dat ze na een forse contante ‘donatie’ een officieel VN-diplomatiek paspoort zouden krijgen. Echter, de documenten die na betaling uiteindelijk werden overhandigd, bleken vervalst te zijn. Immers, UNASDG IGO kan geen officieel erkende diplomatieke status onder het internationaal recht verstrekken, ondanks de claims die zij zelf op haar website publiceert.