BESCHOUWING — De stille executie van de jeugd

door

De nieuwste data op basis van de WHO Global Health Estimates leggen een huiveringwekkende realiteit bloot. In heel Noord- en Zuid-Amerika is zelfmoord een urgente volksgezondheidscrisis, maar nergens snijdt het mes zo diep als in Suriname. Zelfmoord is al jaren nummer één doodsoorzaak in het land onder adolescenten en jongvolwassenen tussen de tien en vierentwintig jaar. Dat blijkt uit een uitgebreide studie die in The Lancet Regional Health is verschenen, waarin ook naar voren komt dat in de afgelopen 25 jaar het aantal succesvolle gevallen van zelfdoding in de Amerika’s met ruim 17 procent is gestegen. Zelfmoord is niet langer een marginaal incident, maar iets dat serieus aangepakt moet worden.

Tekst Armand Snijders

Beeld WHO

Als een leven abrupt wordt beëindigd door een verkeersongeluk, dodelijke ziekte of door een moord, is dat al vreselijk. Maar de grootste nachtmerrie voor familie en vrienden is toch als een dierbare volkomen onverwacht zelf uit het leven stapt. De vragen waarmee men daarna vervolgens zit – en vooral de schuldvraag – zijn voor heel veel mensen ondraaglijk.

“In Suriname zouden sinds 2001 gemiddeld zo’n twintig personen per honderdduizend inwoners op jaarbasis een einde aan hun leven hebben gebracht”

In Suriname zouden sinds 2001 gemiddeld zo’n twintig mensen per honderdduizend inwoners op jaarbasis een einde aan hun leven hebben gemaakt. In 2019 was het zelfmoordcijfer zelfs 25,9 per honderdduizend, het op één na hoogste cijfer in de regio. Tien- tot vierentwintigjarigen grijpen vaker naar het ultieme middel.

Wereldwijd staat Suriname, als het om zelfmoord gaat op de zevende plaats. Buurland Guyana is de absolute regioleider met 26,4 zelfdodingen per honderdduizend inwoners. Opvallend is dat op Jamaica het suïcidecijfer onder jongeren op een schamele 0,7 per honderdduizend inwoners ligt. Ter vergelijking: in Nederland maken gemiddeld drie jongeren per honderdduizend inwoners een einde aan hun leven en ongeveer tien in gemiddeld alle leeftijdsgroepen. Daar zijn het vooral ouderen van boven de vijftig jaar die het leven niet meer zien zitten.

Een complex monster

Los van al deze kille cijfers wordt in de publicatie van The Lancet Regional Health gesteld dat zelfmoord “een complex monster” is dat zich maar moeilijk laat grijpen. Het is nooit het resultaat van ‘één ruzie’ of ‘één slecht cijfer op school’, maar een optelsom van psychische aandoeningen, trauma’s, fysiek of seksueel geweld, uitzichtloze armoede en een verstikkende sociale en culturele druk.

Wat deze cijfers écht pijnlijk maakt, is de conclusie van de onderzoekers: de meeste van deze sterfgevallen zijn met de juiste, laagdrempelige geestelijke gezondheidszorg en vroege identificatie en gerichte interventies op scholen te voorkomen.

De Nederlandse psycholoog Tobi Graafsma, die zich al decennia bekommert om de suïcideproblematiek in Suriname, heeft in het verleden talrijke aanbevelingen aan de overheid en instanties gedaan waarmee het aantal gevallen van zelfdoding kan worden beperkt. Ook hij concludeerde dat het overgrote deel van de suïcidepogingen een impulsief karakter heeft.

Uit interviews met ‘overlevers’ bleek dat 90 procent niet daadwerkelijk dood wilde; het ging primair om een acute suïcidepoging, schreeuw om een ondraaglijke gezinssituatie, relatiecrisis of financiële nood te beëindigen. Ofwel een wanhopige schreeuw om aandacht.

Laconieke houding regeringen

Graafsma heeft herhaalde malen geadviseerd om burgers te verplichten om pesticiden, zoals Gramoxone, veilig op te bergen zodat anderen daar geen toegang toe hebben. Want vooral in landbouwgebieden als Nickerie wordt dit vaak impulsief ingenomen, met vaak fatale gevolgen.

Echter, deze aanbeveling – en ook andere – zijn door opeenvolgende regeringen in de wind geslagen. Mede door deze laconieke houding kunnen velen nog altijd naar het uiterste middel grijpen. Daardoor staat Suriname nu in de macabere top 3 in de Amerika’s.

Hulp als luxeproduct

Geconcludeerd kan worden dat het met de geestelijke gezondheidszorg beroerd is gesteld. Dat ligt vooral aan het feit dat er veel te weinig geld voor beschikbaar wordt gesteld. Mentale hulp is een luxeproduct geworden, dat hooguit in Paramaribo gevonden kan worden. Preventieprogramma’s op scholen, specifiek gericht op de extreem kwetsbare groep van tien tot veertien jaar, zijn er nauwelijks. Dus jeugdigen moeten het grotendeels zelf maar uitzoeken als ze psychische problemen hebben.

Het ergste is volgens deskundigen niet eens dat Suriname zoveel zelfdodingen kent, maar bovenal dat zoveel jongeren hun leven beëindigen. En het worden er bovendien ieder jaar meer, door het gebrek aan preventieve maatregelen. De grootste bedreiging voor een Surinaams kind is daardoor het leven zelf. En daarmee wordt er een stille executie gepleegd op de eigen toekomst.