BESCHOUWING — De schaduw van Bouterse

Precies een jaar geleden, in de vroege ochtend van 25 december, werd het lichaam van de overleden ex-president Desi Bouterse afgeleverd bij zijn woning te Leonsberg, nadat hij bijna een jaar op de vlucht en onvindbaar was. Gevreesd werd dat zijn dood tot chaos binnen zijn Nationale Democratische Partij (NDP) zou leiden en zelfs tot onrust in het hele land. Niets van dat alles gebeurde: de paarse partij staat ook zonder haar voormalige leider nog fier overeind en greep dit jaar zelfs weer de regeermacht. Over de nalatenschap van de man die ruim vier decennia een bepalende factor was in Suriname, praat bijna niemand meer. Zijn schaduw is definitief aan het vervagen.

Tekst Armand Snijders

Beeld ANP

Toen Bouterse op 4 januari 2025 met groots vertoon door zijn rouwende aanhang naar het crematorium aan de dokter Sophie Redmondstraat was gebracht, waren alom vooral lofbetuigingen de wereld ingestuurd over de positieve dingen die hij in zijn leven zou hebben gedaan. Voor negatieve wanklanken was even geen ruimte. Immers, ook voor Bouterse gold “over de doden niet dan goeds”.

Er waren natuurlijk ook heel veel negatieve dingen die aan de medeoprichter en oud-voorzitter van de NDP kleefden. Iedereen kent ze, maar vooral de echte Boutisten wilden ze niet horen. En nu nog steeds niet.

Maar voor de slachtoffers en de nabestaanden van zijn regime en wandaden is er geen enkele reden om hem te eren en te herdenken. En zeker niet onder het veelgehoorde mom dat hij zo’n verbindende factor was in de Surinaamse samenleving.

Veroordeelde moordenaar

Voor hen is hij gewoon een veroordeelde moordenaar en daarnaast nog een veroordeelde cocaïnehandelaar, die zijn gevangenisstraffen nooit heeft uitgezeten door op de vlucht te slaan. Voor andere mensenrechtenschendingen die onder zijn leiding hebben plaatsgevonden, zoals de Moiwana-slachting, is hij nooit voor de rechter gebracht.

Dus voor de één was hij een echte held die niets verkeerds kon doen. Deze mensen maken van ‘Baas Bouta’ een legende, wiens nalatenschap tot in lengte der dagen zou moeten worden gekoesterd en geëerd. Voor de ander was hij een man die betrokken was bij meervoudige moord, maar daar nooit voor heeft moeten boeten.

‘Wrang genoeg behoort ook Geerlings-Simons tot de groep uit het verleden die Bouterse onvoorwaardelijk heeft gesteund.’

En tussen deze twee uitersten zitten mensen die hem als politiek leider wel lange tijd zagen zitten, maar heel veel twijfels hadden over zijn besmuikte verleden. Dat zijn vooral degenen die hem in 2010 en 2015 in de presidentszetel hebben geholpen.

Onvoorstelbare chaos

Veel van hun sympathie had hij in 2020 verloren toen het volk tot het besef was gekomen dat zijn NDP-regeringen het land in een onvoorstelbare chaos had gestort. Ze hadden alle reserves die ze bij hun aantreden in 2010 hadden aangetroffen, verbrast en daarnaast grote bedragen geleend geld over de balk gesmeten.

De gevolgen daarvan waren desastreus voor een groot deel van de bevolking, dat daardoor in de daaropvolgende jaren deels aan de bedelstaf werd gebracht. Daarvoor werd hij in 2020 door veel kiezers genadeloos afgestraft. Desondanks bleef zijn echt trouwe aanhang hem trouw, ook nadat hij in december 2023 eindelijk definitief werd veroordeeld voor zijn leidende rol bij de Decembermoorden van 1982.

Dat hij na deze veroordeling de benen kon nemen, was vooral te wijten aan het zwakke optreden van het Openbaar Ministerie en de veiligheidsdiensten, die nalieten hem direct op te pakken. Er is nooit een onafhankelijk onderzoek geweest naar hoe dat mogelijk was en wie daar uiteindelijk verantwoordelijk voor was/waren. Dus de geruchten en vermoedens dat toenmalig president Chandrikapersad Santokhi een rol bij de vlucht van de ex-dictator zou hebben gespeeld, zijn daardoor nooit ontkracht.

Bouterse was doodziek

Ook is nog altijd onduidelijk wie Bouterse hebben geholpen bij zijn vlucht en wie hem al die tijd hebben verzorgd. Want Bouterse was doodziek en had behalve medicijnen verzorging nodig. Iedereen die hem heeft geholpen, zou zich daarvoor tegenover een rechter moeten verantwoorden. Maar dat dit onderzoek er ooit komt, is heel erg onwaarschijnlijk, zeker onder de huidige NDP-regering, waar bepaalde individuen ook hebben geweten waar de voortvluchtige Bouterse was en hem mogelijk zelfs hebben opgezocht op zijn geheime onderduikadres.

Na zijn dood, kort vóór kerst 2024, draaiden de geruchtenmachines – mede dankzij de Hollandse sensatiepers – op volle toeren, maar heel veel bleef onduidelijk. Alleen dat hij was gestorven aan een leverkwaal ten gevolge van overmatig alcoholgebruik, werd uiteindelijk bevestigd door het obductieverslag dat kenbaar werd gemaakt door het Openbaar Ministerie.

Gemengde gevoelens

Zijn overlijden riep gemengde gevoelens op, zowel in als buiten Suriname. Dagenlang – tot aan zijn uitvaart op 4 januari 2025 – kwamen voor- én tegenstanders woorden tekort om hem de hemel in te prijzen óf de grond in te stampen. Wat wel al duidelijk was, was dat zijn schaduw de toen aanstaande algemene verkiezingen wel eens zou kunnen beïnvloeden. In hoeverre zijn dood de NDP op 25 mei van dit jaar heeft geholpen, zal wel altijd onduidelijk blijven, maar de NDP won de stembusstrijd uiteindelijk ternauwernood en greep de macht én het presidentschap.

‘Voor andere mensenrechtenschendingen die onder zijn leiding hebben plaatsgevonden, zoals de Moiwana-slachting, is hij nooit voor de rechter gebracht.’

Het feit dat bij de voorafgaande interne machtsstrijd de oude garde, onder wie oud-strijdmakker Ramon Abrahams, door Jennifer Geerlings-Simons genadeloos aan de kant werd gezet en ook de gedoodverfde ‘kroonprins’ Ashwin Adhin het nakijken werd gegeven, was het eerste teken aan de wand dat de partij bereid was de koers radicaal te wijzigen. En toen Geerlings-Simons het presidentschap in de wacht sleepte en vooral het ‘wi o kenki a systeem’ presenteerde dat zij voor ogen had, ontstond bij een deel de gemeenschap echt het geloof dat zou worden afgerekend met het besmuikte partijverleden.

Gratieverzoek in de prullenbak

Ook werd in oktober, bij de herdenking van zijn tachtigste geboortedag, het gratieverzoek dat door advocaat Irvin Kanhai op last van onder anderen Abrahams werd ingediend voor zijn medeveroordeelden, resoluut door het staatshoofd in de prullenbak gegooid. Daarmee liet ze zien dat ze een president voor alle Surinamers wil zijn en niet alleen van de NDP. Dat zij daarnaast 25 februari vooralsnog niet weer als een nationale vrije dag herstelde, is ook een teken dat zij duidelijk wil afrekenen met de ‘revolutionaire’ herinneringen.

Echter, of ze er ook in slaagt om het restje van de Bouterse-schaduw definitief van de NDP af te schudden, vergt nog veel tijd. Daartoe zullen eerst de oudgedienden die Bouterse altijd hebben gesteund en mede hebben getracht zijn straf voor de Decembermoorden te ontlopen, van het toneel moeten worden verdreven. Daar zitten toppers bij die nu nog als minister in haar regering zitting hebben of een andere lucratieve functie bekleden.

Wrang genoeg behoort ook Geerlings-Simons tot de groep uit het verleden die Bouterse onvoorwaardelijk heeft gesteund. Dus zolang ook zij nog op haar stoel zit, zal er altijd nog iets van de zijn schaduw rond de partij blijven hangen.-.

Streamers:

‘Wrang genoeg behoort ook Geerlings-Simons tot de groep uit het verleden die Bouterse onvoorwaardelijk heeft gesteund.’

‘Voor andere mensenrechtenschendingen die onder zijn leiding hebben plaatsgevonden, zoals de Moiwana-slachting, is hij nooit voor de rechter gebracht.’

Onderschrift:

/ ANP

Hoewel hij nu al een jaar is overleden, hangt de schaduw van Desi Bouterse nog steeds rond de Nationale Democratische Partij.-.

...