BESCHOUWING — De geschiedenis herhaalt zich met operatie Clean Sweep

door

Het is net alsof de geschiedenis zich keer op keer blijft herhalen met opeenvolgende regeringen die telkens weer proberen het wiel opnieuw uit te vinden. Overigens, veelal zonder de beoogde resultaten. Het dossier van de goudwinning is daar één van: ook de regering van president Jennifer Geerlings-Simons lijkt zich daar stuk op te bijten. Het is in feite dweilen met de goudkraan open. Want terwijl de overheid al minimaal twee decennia probeert om de goudsector te ordenen, verdwijnen jaarlijks vele honderden kilo’s illegaal gewonnen edelmetaal over de grenzen. Voor wat wel wordt geregistreerd, worden te weinig royalty’s betaald.

Tekst Armand Snijders

Beeld politie.sr

De autoriteiten wilden met de recente operatie Clean Sweep in en rond Nieuw-Koffiekamp in district Brokopondo aantonen dat het hen ernst is met de aanpak van de illegale goudwinning. De porknokkers die uit concessiegebied van het Chinese Zijin Rosebel Gold Mines werden verjaagd, waren al jaren een doorn in het oog van het bedrijf en de overheid. Door eindelijk tegen ze op te treden en veertig illegale kampen te ontmantelen, werd de orde in het gebied hersteld. Althans, dat was de bedoeling, maar het is de vraag hoe lang de huidige ogenschijnlijke rust zal duren.

“De operatie Clean Sweep was slechts een kleine hindernis die de porknokkers niet uit het veld heeft doen slaan“

Brownsberg

De actie lijkt op een herhaling van de gelijknamige Operatie Clean Sweep die in 2007 op de Brownsberg werd uitgevoerd in opdracht van toenmalig minister van Justitie en Politie Chandrikapersad Santokhi, ten tijde van de derde regering-Venetiaan. Gelukszoekers konden daar jarenlang hun gang gaan, ook omdat medewerkers van de beheerder – Stichting Natuurbehoud Suriname – en ambtenaren van de ministeries van Natuurlijke Hulpbronnen en van Ruimtelijke Ordening, Grond en Bosbeheer een oogje dichtknepen.

Naar aanleiding van onthullingen in de media dat grote delen van het natuurreservaat door illegale goudzoekers waren vernietigd, werd vrijwel direct ingegrepen. Leger en politie trokken in september van dat jaar drie dagen door het gebied, pakten vier en veertig illegale goudzoekers op, ontruimden tal van kampen en maakten materieel onklaar. Doordat vervolgacties uitbleven en er nauwelijks controle door politie en leger werden uitgevoerd, werden de activiteiten al snel weer opgepakt en viel de Brownsberg weer ten prooi aan de illegaliteit. Suriname was daardoor terug bij af.

Ware wildwestsituatie

Want het goud bleef lonken, de operatie Clean Sweep was slechts een kleine hindernis die de porknokkers niet uit het veld heeft doen slaan. Niet alleen op de Brownsberg, maar overal in Suriname waar maar het vermoeden bestaat dat er iets van het kostbare edelmetaal in de grond zit.

Vooral in Marowijne en Brokopondo lijkt het vrijheid blijheid te zijn en is er een ware wildwestsituatie ontstaan waar de overheid maar weinig grip op lijkt te hebben. En dat heeft ze grotendeels aan zichzelf te wijten door slechts met enkele concessiehouders zaken te doen, maar de rechten van de lokale bewoners niet te respecteren, waardoor deze nauwelijks van de aanwezige goudvoorraden meeprofiteren.

Dat heeft in de afgelopen decennia tot tal van conflicten geleid, niet zelden met dodelijke afloop. En na ieder ‘incident’ beloofde de dan zittende regering de zaken voor eens en altijd goed te zullen regelen en stelde weer een werkgroep of commissie in die naar een oplossing moest zoeken waarmee iedereen tevreden was. Maar dat verzandt altijd in oeverloze discussies die uiteindelijk tot niets leiden, waardoor alles bij het oude blijft. Dat heeft vooral te maken met politieke onwil.

Niet-geregistreerde export

In vrijwel iedere politieke partij zijn er wel invloedrijke figuren die er alle belang bij hebben dat de chaos in de goudsector voortduurt, zodat zij er royaal van kunnen blijven profiteren. Grootste voorbeeld is Abop-voorzitter en voormalig vicepresident Ronnie Brunswijk. Hij was onder meer mede belast met de ordening van de kleinschalige goudsector, maar daar kwam niks van terecht. De staatskas liep daardoor vele tientallen miljoenen US dollars mis.

Maar ook de huidige regering nam onlangs een fel bekritiseerd besluit: het royaltytarief voor de kleinschalige goudmijnbouw werd tijdelijk verlaagd van 4,5 naar 3,5 procent voor een periode van zes maanden, terwijl ze eigenlijk de opbrengsten uit de sector wilde verhogen. Het maakt volgens een verklaring van het ministerie van Financiën en Planning en de Centrale Bank van Suriname deel uit van “een breder pakket aan ingrepen om meer controle, transparantie en registratie in de goudsector te realiseren”. Daardoor moet meer goud via officiële kanalen stromen en de illegale en niet-geregistreerde export worden teruggedrongen.

Illegale porknokkers

Dit ingrijpen is volgens de regering noodzakelijk, want in 2024 werd in Suriname naar schatting 27,7 ton goud geproduceerd, terwijl 26,9 ton officieel werd geregistreerd voor export. Ofwel zou achthonderd kilo goud niet officieel zijn verantwoord, waardoor de staat royalty-inkomsten misloopt. Echter, dat over het andere deel – internationaal bezien – veel te weinig wordt afgedragen, wordt niet als een bezwaar gezien. Liever richten de autoriteiten zich vooral op de illegale porknokkers, die hun goud naar het buitenland smokkelen. Uiteraard moet dat ook, maar daarom hoeven de grote jongens, waaronder de multinationals, nog niet te worden ontzien, terwijl juist hun meeropbrengsten een aanzienlijke bijdrage aan de staatskas zouden opleveren.

Echter, dat de regering nu de politie inzet met het Regio Bijstandsteam en de Surveillance van regio Midden, de basispolitie, Mobiele Eenheid, Taskforce en het Riot Team van het Nationaal Leger, zal weinig uitmaken. Het is vooral een slappe poging spierballen te tonen. Want uiteindelijk zijn het altijd de (invloed)rijke multinationals en ondernemers die aan het langste eind trekken en delven de lokale bewoners, het milieu én de staatskas het onderspit. Zolang dat niet verandert, zal de geschiedenis zich keer op keer blijven herhalen.