BESCHOUWING — De Cubaanse ‘invasie’

door

Dat Cubanen Suriname ‘overspoelen’ in een poging de schrijnende omstandigheden in eigen land te ontvluchten, is al tijden bekend. Maar dat er in de afgelopen jaren tienduizenden zijn gekomen om nooit meer weg te gaan – zoals minister Harish Monorath van Justitie en Politie beweert – lijkt overdreven. Misschien zijn er wel zoveel binnengekomen, maar het merendeel is doorgetrokken naar andere landen, omdat ze daar betere perspectieven hebben. Zij die zijn gebleven, leiden vaak een marginaal bestaan. Maar het is nog altijd beter dan Cuba, waar het leven inmiddels een hel lijkt te zijn.

Tekst Armand Snijders

Beeld dWT archief

Bij het populaire en daardoor drukbezochte Chinese restaurant in de Plutostraat worden klanten begroet door Chinezen die een plekje aanwijzen waar men mag zitten. Echter, voor de bediening verschijnen de hele avond – vaak jonge – Cubaanse mannen en vrouwen aan de tafel, die hun werk vaak noodgedwongen zwijgend doen, omdat ze de Nederlandse of Surinaamse taal niet machtig zijn en ook geen woord Engels spreken.

“Ambtenaren van Arbeid zijn hier één keer geweest. Met wat ‘lekkers’ zijn ze weer vertrokken”Eigenaar handelszaak

Een schaarse begroeting van ‘Hola’ kan er nog net vanaf, maar een sociaal praatje zit er niet in. En dus krijg je ook geen antwoord als je wil weten of een gerecht kip of varken bevat. Dat is vervelend voor klanten, maar de meesten zijn het inmiddels gewend dat Cubanen vrijwel overal worden ingezet.

‘Shopvakantie’

Jaren geleden begon dat al toen ze met vliegtuigladingen tegelijk naar Suriname kwamen voor een ‘shopvakantie’, waarbij wekelijks vliegmaatschappij Fly All Ways zo’n zeshonderd Cubanen invloog. De meesten keerden terug, omdat het voor hen een lucratieve handel was om de gekochte goederen voor een veelvoud in hun eigen land te verkopen.

Ze gaven gemiddeld ieder naar schatting vijftienhonderd US dollar uit, dus dat was goed voor de lokale economie, zo vond de toen zittende NDP-regering van president Desi Bouterse. Maar in plaats van dat deze ten goede kwamen aan de hele samenleving, hadden alleen Fly All Ways en een paar lokale bedrijven hier profijt van. De regering-Bouterse had een deal gesloten met Kirpalani’s en de inmiddels ter ziele zijnde Suriname Times Mall om de Cubanen daar te brengen.

Covid-19-pandemie

Wie in die tijd met enige regelmaat in de Suriname Times Mall kwam, zal zich ongetwijfeld het grote aantal Spaanssprekenden – Cubanen dus – kunnen herinneren. Niet alleen de shoppers, maar ook zij die in de naar schatting 150 units werkten. Want ook toen al bleven sommige ’toeristen’ in Suriname hangen en keerden niet terug naar hun geboorteland. Toen de Covid-19-pandemie uitbrak, kwam plotseling de klad in het Cubaanse toerisme.

Weliswaar krabbelde de business nadien langzaam weer op, maar kreeg door de rellen en gewelddadigheden op ‘Black Friday’ 17 februari 2023 opnieuw een klap te verwerken. Vooral de winkelunits in Suriname Times Mall werden door criminele onruststokers met de vloer gelijk gemaakt, waardoor de lust van Cubanen om naar Suriname te komen verder afnam. Het betekende het definitieve einde van de Suriname Times Mall.

Cuba in het donker

Toch blijven er nog steeds veel Cubanen proberen naar Suriname te komen, vooral sinds de Amerikaanse inval in Venezuela en de arrestatie van president Nicolás Maduro een kleine twee maanden geleden. Daardoor is het laatste communistische bolwerk in de regio letterlijk en figuurlijk in het donker komen te zitten door het wegvallen van de vitale ‘olie-levenslijn’.

Cuba overleefde jarenlang op de dagelijkse levering van tienduizenden vaten olie uit Venezuela, maar sinds medio december 2025 is deze toevoer volledig opgedroogd door een Amerikaanse blokkade van tankers en verscherpte sancties. Voor veel Cubanen is dat het teken om het eiland definitief proberen te verlaten.

De regering lijkt vooralsnog niet van plan te zijn de toenemende Cubaanse toestroom aan banden te leggen. En dat terwijl Monorath erkent dat er iedere week meerdere vluchten zijn waarbij de Cubanen naar Suriname blijven komen.

De wet is wat hem betreft duidelijk: de mensen mogen verlenging aanvragen van hun verblijf, maar dan dienen zij tegelijkertijd een verzekering af te sluiten en toestemming te krijgen bij het directoraat Arbeid om te mogen werken. Echter, de naleving door de autoriteiten van die regels, schiet hopeloos tekort. Daardoor zijn er nu vele (tien)duizenden illegalen – niet alleen Cubanen maar ook onder meer Venezolanen en Haïtianen – in Suriname.

Zorgstaat?

Uiteraard brengt dat problemen met zich mee. Meegereisde kinderen mogen niet naar school en de illegalen zijn niet verzekerd voor ziektekosten. “De mensen hebben geen toegang tot gezondheidszorg, melden zich aan bij de ziekenhuizen en worden niet weggestuurd, omdat Suriname nog steeds een zorgstaat is en wij zorgen voor eenieder die zich in Suriname bevindt”, beweert de bewindsman. Echter, ook hij zou moeten weten dat vaak – onder meer bij de Spoedeisende Hulp – patiënten worden geweigerd die de drempelkosten niet kunnen betalen of niet zijn verzekerd.

Een rondgang bij artsen in de ziekenhuizen leert dat het met onverzekerde buitenlanders die aanspraak willen maken op de zorg alleszins meevalt. Immers, zij betalen cash en vormen dus zelden een extra belasting voor de zorginstellingen. Bij specialisten krijgen Cubanen en Brazilianen veelal voorrang omdat zij honderd US dollar of meer contant betalen.

Gedoogbeleid regering

Het vreemde is dat vooral Cubanen bij bijvoorbeeld tal van handelszaken en in de bouw werkzaam zijn, terwijl zij niet over de juiste verblijfspapieren beschikken. In feite zijn daarmee de werkgevers in overtreding. Maar er lijkt sprake te zijn van een soort gedoogbeleid van de regering, die heel goed beseft dat bedrijven anders met enorme personeelstekorten komen te zitten, omdat Surinamers niet bereid zijn het vaak eentonige en zware werk te verrichten.

“Op Cuba is het een struggle om iedere dag aan bijvoorbeeld brood te komen. Wat dat betreft, vind ik Suriname een echt paradijs”Arbeider Jorge

Controle door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Arbeid vindt maar zelden plaats, zo vertelt de eigenaar van een Chinese handelszaak aan de Anton Dragtenweg. Hij heeft meerdere Cubanen in dienst. “Ze werken hard en zeuren tenminste niet, zoals met Surinamers wel vaak het geval is. Ambtenaren van Arbeid zijn hier één keer geweest. Maar ik heb ik ze ervan kunnen overtuigen dat ik zonder de Cubanen mijn zaak moet sluiten. Met wat ‘lekkers’ zijn ze weer vertrokken”, legt hij met een knipoog uit.

Eén van de Cubanen die voor hem werkt en die zich voorstelt als Jorge, zegt maar al te blij te zijn met de kans die hij heeft gekregen “om met eerlijk werk geld te verdienen”. Hij beseft dat de betaling ondermaats is voor het harde werk dat hij moet doen en voor de vele uren die hij iedere dag aanwezig moet zijn – vaak tot twaalf uur per dag. “Maar het is vele malen beter dan het nu op Cuba is, waar het een struggle is om iedere dag aan bijvoorbeeld brood te komen. Wat dat betreft, vind ik Suriname een echt paradijs.”

Cubaanse bouwvakkers werkten aan de cabana’s van Waka Pasi.