‘Begrafeniswet is een tijdbom’

door

Dasai luidt noodklok over wildwestsituatie uitvaartsector

De Begrafeniswet 1959 dient volgens verschillende assembleeleden grondig te worden aangepast aan de huidige tijdgeest. Behalve dat leges al lang zijn achterhaald, is er ook sprake van wildgroei in de uitvaartsector, gebrek aan regelgeving en standaarden en rijzen begrafenis- en crematiekosten de pan uit. Dat kwam dinsdag naar voren tijdens de behandeling van een wetsaanpassing in het parlement om de leges voor vervoer van een stoffelijk overschot uit het buitenland naar Suriname en omgekeerd te verhogen van Sf 20.000 naar SRD 250. Assembleeleden stelden zelfs voor om dit bedrag te brengen naar SRD 500, een voorstel dat door de regering werd overgenomen. De wetswijziging werd met algemene 33 stemmen goedgekeurd. De regering kondigde een integrale wetswijziging aan die binnenkort naar het parlement zal worden gestuurd.

Tekst Ivan Cairo

Beeld DNA

In zijn uitgebreide presentatie ging Marciano Dasai, lid van de commissie van rapporteurs, omstandig in op de tekortkomingen in de huidige wet en de onhoudbare situatie in de uitvaartsector. De huidige wet die de grondslag vormt voor de gehele uitvaartsector en het begraafplaatsbeheer in Suriname “is zo ernstig verouderd dat ze op cruciale publiekrechtelijke en rechtstatelijke punten simpelweg niet meer werkt”, stelde de politicus. “De sector functioneert vandaag grotendeels op basis van gedoogconstructies, informele afspraken en de eigen interpretatie van actoren. Dat is geen fundament om op te bouwen. Dat is een tijdbom.”

“Laten we ervoor zorgen dat dit het startschot is van een echte, integrale herziening en niet andermaal een zielloze pleister”Marciano Dasai

Het voorgestelde bedrag van SRD 250 stamt uit 2021. Tijdens een vergadering met de commissie eerder dit jaar gaf de vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie, aldus Dasai, zelf al toe dat dit bedrag door de aanzienlijke inflatie in Suriname vermoedelijk alweer is achterhaald.

De VHP-parlementariër eiste daarom een deugdelijke cijfermatige onderbouwing en pleitte voor een vast indexatiemechanisme. “Als we dit niet doen, lopen we over twee of drie jaar opnieuw tegen hetzelfde probleem aan. We zijn dan bezig met pleisters plakken op een wond die hechtingen nodig heeft.”

Misstanden en volksgezondheid

Volgens het DNA-lid bevindt de uitvaartsector zich in een totale “wildwestfase”. Meer dan veertig uitvaartbedrijven opereren in het land zonder dat er eisen worden gesteld aan opleiding, bekwaamheid, kwaliteitscontrole of hygiëneprotocollen. Een inschrijving bij de Kamer van Koophandel en Fabrieken is voldoende om te starten.

Dasai presenteerde schokkende feiten uit het mastersonderzoek ‘Grafruiming in een multireligieuze samenleving’ van februari dit jaar van de Anton de Kom Universiteit. Uit dit veldonderzoek blijkt dat er vanwege de immense ruimtedruk op begraafplaatsen discretionaire ruimingen worden uitgevoerd. Externe arbeiders werken hierbij handmatig met mokers in opengebroken grafkelders die vol staan met grondwater. Deze werkzaamheden worden bovendien uitgevoerd zonder waterbestendige beschermende kleding of mondmaskers. De blootstelling aan kistresten en bacterieel water die hierbij plaatsvindt, vormt een acuut gevaar voor de volksgezondheid.

Daarnaast is de administratie op veel begraafplaatsen een chaos. Er wordt nog gewerkt met handgeschreven, incomplete registers, waardoor de identiteit van overledenen en contactgegevens van nabestaanden onvindbaar zijn. In de praktijk leidt dit ertoe dat graven worden geruimd zonder dat familie überhaupt is geïnformeerd.

Religieuze conflicten en ‘galerijgraven’

De wet uit 1959 biedt bovendien geen enkele conflictregeling voor de multireligieuze Surinaamse samenleving. Waar artikel 23a beheerders de macht geeft om na twintig jaar graven te ruimen, eisen de Joodse, Islamitische, Javaanse en Chinese gemeenschappen juist absolute, eeuwige grafrust. Dit gebrek aan wetgeving zorgde, aldus de politicus, recentelijk nog voor escalatie bij de Openbare Begraafplaats Blauwgrond, waar de rechter in kort geding moest ingrijpen. Omdat een laagdrempelige bezwaarprocedure ontbreekt, worden arme gezinnen in hoge kosten gejaagd voor een gang naar de civiele rechter.

Ondertussen is er in Paramaribo geen openbare begraafplaatsruimte meer beschikbaar. Particuliere graven kosten inmiddels tussen de SRD 15.000 en SRD 35.000, wat een fatsoenlijk afscheid voor de gewone burger onbetaalbaar maakt. Om dit op te lossen wijkt de sector uit naar bovengrondse ‘galerijgraven’.

Echter, Dasai onthulde dat de huidige wet daar juridisch helemaal geen basis voor biedt. Beheerders misbruiken deze constructie om geruimde resten opnieuw te plaatsen, heffen hiervoor opnieuw kosten en starten zo een illegale, dubbele ruimingscyclus.

Voorstellen

De handhaving is momenteel louter symbolisch. De procureur-generaal (pg)  en de verantwoordelijke districtscommissaris (dc) worden weliswaar geïnformeerd over ruiming, maar ze hebben geen materiële toetsings-, goedkeurings- of schorsingsbevoegdheid én artikel 27 bevat geen sanctiestelsel voor overtredingen.

Als voorbeeld van de totale wildgroei noemde Dasai een incident van 1 april dit jaar, waarbij een uitvaartondernemer een crematie uitvoerde zonder vergunning omdat hij simpelweg niet wist dat deze verplicht was. Het Parket moest achteraf worden ingeschakeld om de situatie recht te trekken.

Om het bestuursrechtelijke vacuüm op te lossen, stelt Dasai, in navolging van het afstudeeronderzoek, enkele wetswijzigingen voor. Ten eerste moet er een strikte wettelijke hiërarchie van familieleden (zoals echtgenoot, daarna kinderen) komen als ‘belanghebbenden’ om familiedisputen over grafrust direct op te lossen.

Ten tweede is bestuursrechtelijke rechtsbescherming nodig, waarbij een ruimingsbesluit als officiële overheidsbeschikking geldt, zodat burgers via een gratis bezwaar bij de minister van Binnenlandse Zaken een directe schorsing van de werkzaamheden kunnen eisen. Ten derde moeten de dc en de pg toezichts- en schorsingsbevoegdheden krijgen om ruimingsplannen vooraf te toetsen en bij misstanden direct stil te leggen.

Voorts pleit Dasai voor de invoering van een streng sanctiestelsel met zware bestuurlijke boetes en een herstelplicht, waardoor beheerders worden verplicht om onrespectvol geruimde resten op eigen kosten fatsoenlijk over te brengen naar een knekelgraf of crematorium. “Het is de dure plicht van dit parlement te zorgen dat ons land beschikt over een moderne, humane en rechtstatelijk handhaafbare wetgeving die de waardigheid van onze overledenen en de cultuurrechten van hun nabestaanden onvoorwaardelijk waarborgt. Laten we ervoor zorgen dat dit het startschot is van een echte, integrale herziening en niet andermaal een zielloze pleister”, stelde de politicus.