Autoritarisme en autocratisch legalisme

Hoewel multilateralisme streeft naar samenwerking, gelijkheid en vrede, wijzen de Human Development Reports (HDR’s) van 2024 en 2025 erop dat fundamentele oplossingen wereldwijd uitblijven. Dit is te wijten aan systemisch falen van leiderschap. Te meer omdat de onpartijdige werking van de rechtsstaat wordt gekleurd door angst en vooroordelen, wat leidt tot onevenwichtige sociaaleconomische ontwikkeling en het aanwakkeren van politieke polarisatie.
Ideaal versus systeemrealiteit
Indien alle constitutionele en juridische instellingen objectief, transparant en met volledige verantwoordingsplicht zouden functioneren, zouden ook degenen met macht en invloed conform het gelijkheidsbeginsel onderworpen zijn aan wet en recht. Hun handelingen, die momenteel vaak ongestraft blijven, zouden dan effectief kunnen worden gecorrigeerd. Hierdoor zou ook de ‘wij-zij’-mentaliteit niet langer worden gevoed.
De logische structurele oplossing vraagt om de aanwezigheid van goed functionerende instellingen in elk land, eventueel ondersteund door internationale koepelorganisaties. Hoe kan anders worden bewerkstelligd dat de elite, die zich schuldig maakt aan machtsmisbruik, zich daadwerkelijk houdt aan de regels die voor iedereen gelden?
Door verdeeldheid en politieke polarisatie wordt de ‘route’ naar constructieve internationale samenwerking echter geblokkeerd. Deze vraagstukken kunnen daardoor niet eensgezind worden aangepakt—een vicieuze cirkel, waarin verdeeldheid elke weg naar een oplossing afsnijdt. De vraag rijst: wie profiteert van deze ongewenste status quo?
Besluitvormingsprocessen worden openlijk beïnvloed door bestaande elites, die complexe systeemproblemen reduceren tot zogenoemde ‘lokale gemeenschapskwesties’ via hun ‘marionetten’. Dit vestigt de aandacht op de rol van de media en roept de fundamentele vraag op of de pers nog kan worden beschouwd als een onafhankelijke ‘vierde macht’ en het geweten van het volk. Persvrijheid lijkt immers steeds vaker in dienst te staan van kapitaalbelangen. Daarmee wordt pijnlijk duidelijk hoe de discrepantie tussen onze idealen en de harde systeemrealiteit de macht van het kapitaal in stand houdt.
Transparantie ontbreekt
Wie nemen de beslissingen binnen invloedrijke financiële instellingen zoals de Bank for International Settlements (BIS)? En wie financiert de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie met behulp van data en expertise? Transparantie ontbreekt.
Wat de situatie verder verergert, is de toename van rechtszaken waarin regeringen rechterlijke uitspraken negeren. Dit ondermijnt het gezag van de rechterlijke macht en tast de integriteit van rechtssystemen aan. Deze zorgwekkende trend is onder meer zichtbaar in de Verenigde Staten. Wanneer de machtigste landen het internationaal humanitair recht openlijk negeren, schept dat immers een gevaarlijk precedent en een vrijbrief voor anderen.
Hoewel de volgende begrippen vaak door elkaar worden gebruikt, bestaat er een wezenlijk verschil tussen autocratie en autoritarisme. Autocratie verwijst naar de absolute machtsconcentratie in handen van één persoon, terwijl autoritarisme een bredere bestuursvorm beschrijft waarin macht centraal staat en vrijheden structureel worden ingeperkt, ook wanneer de leiding uit een grotere groep bestaat.
Autoritarisme en autocratisch legalisme
De voorspelling dat autoritarisme en straffeloosheid in toenemende mate zouden worden gelegaliseerd, is helaas uitgekomen. De legalisering van straffeloosheid vormt een groeiende zorg onder rechtsgeleerden en voorvechters van democratie en rechtsorde wereldwijd. Dit proces wordt vaak aangeduid als autocratisch legalisme of constitutionele achteruitgang.
In plaats van de wet openlijk te overtreden, gebruiken leiders met autoritaire neigingen het rechtssysteem zelf als instrument om de rechtsstaat van binnenuit te ondermijnen. Via zogenoemde ‘judicial framing’ worden ondemocratische machtsgrepen gepresenteerd als legitieme juridische hervormingen. Juist daarom wordt gesproken van institutionele misdaad: misdaad als een inherent, systemisch product van instellingen zelf—of het nu gaat om een individuele onderneming, een overheid of een mondiale bestuursstructuur.
Hopelijk zal Suriname deze weg niet inslaan en er juist structureel naar streven om deze ‘route’ te voorkomen. Indien nationale en mondiale instellingen in samenstelling en functioneren daadwerkelijk gedepolitiseerd zouden zijn, zou de wereldorde onvermijdelijk menselijker en rechtvaardiger worden.
Roy Bhikharie
The post Autoritarisme en autocratisch legalisme appeared first on Suriname suriname.

...