Antonio du Brinco: ‘Wie profiteert hier eigenlijk van’

door

De goudsector in Suriname – zowel kleinschalig als industrieel – is een fascinerend onderwerp. Niet in het minst vanwege de moeilijk te verkrijgen informatie over de actoren en de manier waarop zaken precies werken in deze tak van de economie die het land veel geld oplevert. In 2024 leverde een bezoek van een halve dag aan Antonio du Brinco waardevolle inzichten op. En toen de gelegenheid zich voordeed om er een paar dagen te verblijven voor onderzoek, ging de zoektocht verder.

Tekst en beeld Euritha Tjan A Way

Antonio du Brinco ligt aan de overkant van het Franse Maripasoula. Veel mensen duiden die plek aan met de naam Albina 2, maar zij die er verblijven gebruiken de eerste naam. De reis daarheen kan via de weg naar Albina en dan twee dagen met de boot. Ook vliegen kan. Een optie is via vliegveld Zorg en Hoop naar Lawa Tabiki en dan met de boot over en de derde optie is met de auto en boot vanuit Paramaribo naar het vliegveld in Saint-Laurent-du-Maroni en met het vliegtuig naar Maripasoula alwaar de taxiboot de oversteek doet voor een kleine twee euro per persoon. De derde optie blijkt, hoewel wat omslachtig, toch de goedkoopste en ook redelijk snel.

“Yu abi gowtu, mi gi moi prijs”Braziliaanse standhouder

Met vertrek uit Paramaribo om zes uur, is aankomst in Antonio du Brinco rond een uur of half één. Het hotel kan niet vooraf worden geboekt – dus op goed geluk af vinden we twee kamers. De airco mag pas om zes uur in de middag aan, het water dat uit de kraan komt heeft een koffiebruine kleur en de televisie doet het niet. De in het binnenland zo bekende Starlink-verbinding heeft een probleem en de antenne ook, zegt de nors kijkende Braziliaanse die bij de receptie staat. Prijskaartje voor de kamer: 30 euro per nacht.

In Antonio du Brinco is Nederlands een zeldzaamheid. De kleine groep die de taal wel spreekt, is eigenlijk in Paramaribo opgebracht. De meeste mensen spreken wel Aluku – klinkt verdacht veel als Sranantongo -, Portugees en een klein beetje Engels en Frans.

ATV-rit

De reis vervolgt na inchecken naar de goudvelden in de Benzdorp-concessie. Met de boot naar de concessie en dan verder met de ATV komen we een eind in het oerwoud dat de eerste kolonisten de ‘groene hel’ noemden.

De paadjes zijn smal en de bestuurder van de ATV lacht elke keer als hij de opluchting voelt omdat de wurggreep waarin wij hem vasthouden even verslapt. “San ede yu frede. Disi brom tranga”, roept hij terwijl op dat moment de weg zo steil naar beneden gaat dat de ATV evengoed een gekko aan de muur kon zijn.

De rit, die regelmatig de harten sneller doet gaan, leidt naar een mijn in de Yellow Star-concessie. In de moeilijk begrijpbare lijst die in het Suriname ‘Extractive Industries Transparency Initiative’-rapport van 2023-2024 staat, prijkt inderdaad de naam Yellow Star. De concessie in Sipaliwini is bijna tienduizend vierkante kilometer groot. Meer gegevens staan er niet. De baas op de aangetroffen mijnplek is een Braziliaan die naar eigen zeggen al dertig jaar in Suriname woont. Hij heeft kinderen die studeren en een vrouw in Paramaribo die een winkel heeft.

Er zijn in zijn kamp uitsluitend Brazilianen. Zij werken in ploegen van tussen de vijf en zeven man van half zes in de ochtend tot half zeven ‘s avonds. Pauze is om twaalf uur wanneer de kokkin heeft gekookt en het eten naar beneden in de mijn wordt gebracht.

Dat is de eerste keer dat we horen van ‘baas Jean’. “Mi gi baas Jean 10 procent”, legt hij het systeem uit. Van wat hij vindt, krijgt de eigenaar van de concessie dus tien procent. Hoe ‘Baas Jean’ verder heet, weet hij niet. “Jean toch, Jean. Ala sma sabi Jean”, zegt hij met een blik van ‘jij weet echt niets’.

Opgelucht

Met het bezoek aan Antonio Du Brinco en Benzdorp leek het toepasselijk het boek van Jeroen Trommelen – ‘Gowtu, klopjacht op het Surinaamse goud’ – te lezen. Daar staat wel in wie baas Jean is.

Later bevestigt onze lokale gids dat het inderdaad gaat om Jean Bena. Een man van de Aluku-stam die in Frans-Guyana is veroordeeld voor moord. De zinsnede in het boek: ‘Jean Bena houdt niet van journalisten’ maakt dat de motivatie hem op te zoeken snel wegzakt. “Hij heeft echt veel goud, maar hij is er nu niet”, zegt de gids. Geluk of pech? Voorbestemd luidt de opgeluchte conclusie.

In de vijf bezochte goudmijnen zitten geen lokale goudzoekers.

De plek Antonio du Brinco wordt gedomineerd door een massa Chinese winkels die zo dicht op elkaar staan dat ze eigenlijk met elkaar zijn verbonden. Trappen die kennelijk nooit een waterpas hebben ervaren, lopen schots en scheef in elkaar over en in de meeste gevallen naar de rivier toe waar boten gereed staan.

De winkels verkopen alles wat in Paramaribo te verkrijgen is en meer. Maar wel moet er in euro en goud voor worden betaald. Omgerekend is dat vele malen duurder dan in Paramaribo. Benzine bijvoorbeeld kost drie euro per liter en een gasbom 35 euro. Wie niet gelijk kan betalen, koopt op borg. Anders zou overleven moeilijk gaan: goud levert, gezien de prijs op de wereldmarkt, veel op, maar het inkomen is niet regelmatig.

Afval

Eten bij het hotel is peperduur. Een klein beetje op een bord wordt gewogen en de prijs: twaalf euro. Lekker is anders, maar met een redelijk gevulde maag verkennen we de plek zelf verder. Wat er in 2024 weinig was, is nu volop in de aanbieding. Braziliaans eten, kleren, nagelstilisten, kappers en kapsters, een speeltuin en natuurlijk een kerk.

Wat hetzelfde is gebleven als jaren terug is de enorme berg afval. Kennelijk wordt drie keer per week dat van de Chinese winkels opgehaald en daar betalen ze voor. Het wordt gedumpt op een plek naast de rivier, een korte bootreis: stroomafwaarts net naast de rivier. Het wordt in brand gestoken en de restanten komen in de rivier terecht. Hoewel dat zeker geen gezonde zaak is, blijft in Antonio du Brinco de rest liggen en stinkt een uur in de wind.

Ook de geur van fecaliën lijkt – lopend langs de paden – op deze plek vaak nadrukkelijk aanwezig. Er is geen rioleringsnetwerk aangelegd en het aantal mensen dat er woont, maakt dus dat er veel menselijk afval is. Waar het terechtkomt, is een angstwekkende vraag. Niemand die dat goed kan uitleggen, maar er wordt wel druk doorgebouwd.

De achterkant van Antonio du Brinco. Bij regen stinkt het er naar fecaliën.

Na een lange dag en een twijfelachtig ‘fris’ bad met ‘koffie kleurig’ water uit de douche is het tijd om te slapen. Maar dan valt het op; het geluid van muziek, feestende mensen, varende boten en luid draaiende generatoren houdt de hele avond aan. Pas in de ochtend rond een uur of vijf stopt het: even is het muisstil….om een half uur later de boten te horen die weer opstarten. “Woensdag is midweek, de rest van de week zijn de feesten in Ronaldo”, zegt onze gids. “Maar het is goed dat jullie zaterdag weer weggaan, want zondag….”, zegt hij veelbetekenend terwijl hij dramatisch zijn beide oren vastklampt.

Ronaldo is op ongeveer zeven minuten stroomopwaarts varen van Antonio du Brinco. Het is nu al groter dan Antonio du Brinco en volgens hetzelfde concept. Mogelijk is het feit dat het in tegenstelling tot Antonio du Brinco uitkijkt op het bos en geen post van de gendarmerie aan de overkant heeft, de succesformule van deze tweede grote ‘handelsnederzetting’, zoals iemand deze twee plekken grappende wijs noemde.

Euro en goud versus SRD

Goudzoekers die we bij deze plekken spreken en die soms spontaan een praatje kwamen maken met ‘twee vreemden’ werken allemaal in de Franse bossen aan de overkant van de rivier. “Zaken zijn wat slap”, zegt iedereen. “De Fransen zijn veel vaker in het bos op patrouille en als ze je pakken, word je afgevoerd naar Cayenne. Maar ik geef niet op. Ik wacht even. Hier is veel beter dan Brazilië. Dit zou ik daar niet kunnen doen”, zegt een goudzoeker die zichzelf voorstelt als Ruiz terwijl hij naar een duur ogend horloge wijst.

Op de laatste dag nemen we een proef op de som: wie accepteert SRD. De eerste twee winkels in Antonio Du Brinco nemen wel SRD. Morrend en met een omrekeningskoers van SRD 50 voor een euro nemen ze het geld wel aan. De andere winkels weigeren faliekant.

Ook de Braziliaanse winkels nemen geen SRD. “Yu abi gowtu, mi gi moi prijs”, zegt een standhouder met hemels ruikende trendy parfums. Ook in Ronaldo is de SRD niet gewild. Een winkel rekent het wel om, maar de omrekening lijkt astronomisch duur.

“Hier is veel beter dan Brazilië. Dit zou ik daar niet kunnen doen”Goudzoeker Ruiz

Het beleid van de Surinaamse overheid richting de goudvelden is één van gedogen. “Ala sma musu nyan. Goud is een eeuwenoud middel van bestaan voor de lokale bevolking in Suriname zeggen de autoriteiten.”

In de goudvelden op plekken als Antonio du Brinco en Ronaldo is de vraag die toch opborrelt: ‘Wie profiteert hier werkelijk van?’ De lokale Surinamers op locatie en in de vijftal mijnen die wij bezochten zijn dun bezaaid. Zo is er maar één Surinaamse eettent tegenover talloze Braziliaanse en Dominicaanse, een lokale ondernemer die podosiri verkoopt en een handvol die de manbatra shots verkoopt in de avonduren. Geen enkele lokale Surinaamse ‘gezelschapsdame’ is gespot.

De achterkant van de politiepost precies midden in Antonio du Brinco.