Anti-corruptiecommissie

door

IN 2025 SCOORDE Suriname 38 op de Corruption Perceptions Index 2025 van Transparency International op een schaal van nul tot honderd. Daarbij staat nul voor zeer corrupt en honderd voor zeer schoon. De score van 38 is een terugval van twee punten ten opzichte van 2024, toen Suriname veertig punten scoorde. Met 38 punten zit Suriname onder het gemiddelde van de Amerika’s en onder buurland Guyana, dat met veertig twee punten hoger scoort.

Hoewel een perceptie nog geen realiteit hoeft te zijn, kan worden gesteld dat de algemene kenmerken die horen bij een score van 38 veel overeenkomsten vertonen met de publieke sector in Suriname. Vooral de zwakke instituties, gebrekkige handhaving en wetten die niet of onvoldoende worden nageleefd, lijken Suriname op het lijf geschreven.

er is een wet, de bepalingen daarin zijn vrij duidelijk, maar vervolgens is er geen adequate handhaving wanneer mensen hun wettelijke plicht niet nakomen

Eén van die zwakke instituties is de Anti-corruptiecommissie. Deze is in 2023 opgericht en functioneert op basis van een wet die in 2017 is gewijzigd. De commissie had tot 2025 nodig om de Verklaring van Inkomen en Vermogen (VIV) in het leven te roepen. In november dat jaar werd de eerste oproep gedaan. Publieke functionarissen zouden tot 17 februari 2026 de tijd hebben om zich met hun VIV te melden.

De wet geeft een periode van drie maanden waarbinnen iemand die een nieuwe functie bij de overheid aanvaardt, zich moet registreren. Wie dat niet doet, begaat een overtreding en kan daarvoor strafrechtelijk worden vervolgd. Echter, de procureur-generaal besloot de termijn voor registratie te verlengen tot augustus 2026 voor mensen die vóór november 2025 al een publieke functie bekleedden.

Echter, uit antwoorden op vragen van de Ware Tijd aan zowel de politie als het Openbaar Ministerie blijkt dat er nog geen procedure gereed is om functionarissen die zich niet registreren daarvoor verantwoordelijk te houden. Dat roept de vraag op of de Anti-corruptiecommissie niet het karakter van een papieren tijger krijgt: er is een wet, de bepalingen daarin zijn vrij duidelijk, maar vervolgens is er geen adequate handhaving wanneer mensen hun wettelijke plicht niet nakomen.

Opmerkelijk is ook de geheimhoudingsplicht die de commissie zegt te hebben. Daardoor kan zij zelfs niet aangeven hoeveel mensen van de groep die daartoe verplicht is, daadwerkelijk een VIV hebben ingediend. Het is begrijpelijk dat een Anti-corruptiecommissie geheimhouding betracht waar het gaat om individuele gegevens. Maar als zij zelfs geen geanonimiseerde aantallen kan verstrekken, kan dat de transparantie en daarmee de controlerende functie van zo’n commissie ondergraven.

Het is bovendien de vraag of wat nu is gebeurd – uitstel van zes maanden, van februari tot augustus en vervolgens toch niet optreden – wel legaal is. Personen die hun VIV moeten invullen, krijgen hierdoor veel tijd om wijzigingen in hun vermogenspositie door te voeren. Zo kunnen bijvoorbeeld concessies op naam van anderen worden gezet, zoals recent bekend werd in verband met een belangrijke publieke functionaris. Dat soort ruimte bieden kan nooit de bedoeling van de wetgever zijn geweest.