Amerikaanse ambassade herdenkt vliegtuigcrash van 1943

door

“We doen dit niet alleen om te herdenken hoe ze stierven, maar ook om te eren hoe ze leefden.” Met die woorden onderstreepte de Amerikaanse ambassadeur Robert Faucher donderdag het belang van de herdenking van de vliegtuigcrash bij Matapica op 15 januari 1943. Faucher en minister Dirk Currie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur onthulden het gerestaureerde monument aan het looppad van Museum Bakkie als eerbetoon aan de 35 Amerikanen die bij de vliegramp omkwamen. Hun namen, vereeuwigd op het monument, werden één voor één genoemd tijdens de herdenking genoemd. De crash gold destijds als de grootste vliegtuigramp op het Westelijk Halfrond en vormt blijvend een deel van de gedeelde geschiedenis van Suriname en de Verenigde Staten.

Tekst en beeld Audry Wajwakana

De tragedie vond plaats tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het neergestorte C-54-transportvliegtuig, was onderweg naar de Conferentie van Casablanca in Marokko (Noord-Afrika) als een geheime missie in het hart van de geallieerde oorlogsstrategie. Aan boord bevonden zich vertegenwoordigers van het Amerikaanse leger, het ministerie van Buitenlandse Zaken (Buza), de FBI en andere instellingen. Onder hen bevonden zich onder meer diplomaat Osman Henryson. Hij wordt beschouwd als het eerste slachtoffer van Buza tijdens de Tweede Wereldoorlog.

“Ieder van hen had een gezin. Ieder van hen had een toekomst, die abrupt werd afgebroken in dienst van iets dat groter was dan zijzelf” VS-ambassadeur Robert Faucher

Percy Foxworth was een FBI-topfunctionaris binnen het technisch onderzoeksbureau van J. Edgar Hoover en ging mee naar Noord-Afrika om onderzoek te doen naar mogelijke Amerikaanse collaboratie met nazi’s in die regio. Een ander bekende naam onder de slachtoffers is die van de schrijver en scenarist Eric Knight. Hij diende als majoor bij de Special Services van het Amerikaanse leger en werkte als filmmaker samen met de beroemde regisseur Frank Capra.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten zij de propagandaserie ‘Why We Fight’ voor het Amerikaanse leger. Kort voor de crash werd de novelle van Knight, ‘Lassie come home’, verfilmd. Het wereldwijde succes van het boek en de film heeft hij echter nooit meegemaakt. Veel slachtoffers liggen tot op heden begraven op de plek waar het vliegtuig neerstortte. Volgens Faucher herinnert hun aanwezigheid aan boord eraan dat zowel militaire dienst als diplomatie offers vergen. “Ieder van hen had een gezin. Ieder van hen had een toekomst, die abrupt werd afgebroken in dienst van iets dat groter was dan zijzelf”, zegt hij.

Plek van bezinning

Over de oorzaak van de crash bestaan verschillende theorieën. Zo wordt gesuggereerd dat aan het vliegtuig tijdens een stop op Trinidad & Tobago is gesleuteld. Een ander verhaal is dat het mogelijk door een Duits marineschip voor de kust is neergeschoten. Volgens Faucher wordt de Tweede Wereldoorlog vaak herinnerd aan de hand van gebeurtenissen in Europa en Azië, terwijl de geschiedenis laat zien dat het conflict in de realiteit wereldwijd was. Suriname speelde vanwege de bauxietmijnen, scheepvaartroutes en het afweren van mogelijke vijandelijke dreiging daarin een cruciale en strategische rol.

Faucher benadrukte dat naar schatting tachtig procent van het aluminium dat de Verenigde Staten tijdens de oorlog gebruikte afkomstig was uit Suriname. “Zonder die grondstof zouden veel vliegtuigen en schepen die bijdroegen aan de geallieerde overwinning nooit zijn gebouwd”, stelde hij. Aan het einde van de oorlog hadden ongeveer achtduizend Amerikaanse militairen in Suriname gediend, wat leidde tot duurzame banden met de Surinaamse samenleving. Het onthulde gerestaureerde monument staat daarom ook voor de ambassadeur symbool voor de blijvende relatie tussen beide landen, die na de oorlog is blijven groeien via diplomatieke, educatieve, culturele en veiligheidssamenwerking. “Het monument moet een plek van bezinning worden, voor Surinamers én voor Amerikaanse bezoekers”, benadrukte hij.

Vliegtuig gevonden

Minister Currie sprak zijn waardering uit voor filmmaker Dave Edhard voor diens inzet en betrokkenheid bij het zichtbaar maken van de geschiedenis rond de vliegtuigcrash. In 2008 werd Currie, destijds directeur van Telesur, door Edhard benaderd met het verhaal van het neergestorte vliegtuig. Hij gaf daarover een presentatie voor financiële ondersteuning. Dat initiatief leidde uiteindelijk tot het terugvinden van het toestel, dat werd vastgelegd in de filmdocumentaire ‘Mayday in the West’.

Voor Edhard was de plechtigheid een moment van mooie herinneringen aan de zoektocht met het expeditie team, maar ook ontmoetingen met nabestaanden, met wie hij na al die jaren nog contact onderhoudt. “Ik bestempel dit meer als closure. Toen ik achttien jaar geleden met dit verhaal begon, wisten velen niet van het vliegtuigongeluk. Ik was erg verrast toen ik door een militair van South Dakota werd gebeld voor deze onthulling. Ik heb gelijk met de familie contact gemaakt en zodra ik thuis ben zal ik hen de ’s toesturen”, zegt hij enthousiast. Bij deze gelegenheid schonk de filmmaker een ring van een van de slachtoffers aan het museum. Het sieraad kreeg hij veertien jaar geleden van een nabestaande als dank voor zijn documentaire.

De onthulling van het monument was ook de laatste officiële handeling van Faucher als ambassadeur van de Verenigde Staten in Suriname. Als afscheidscadeau overhandigde Bas Spek van Museum Bakkie namens Stichting Buku-Bibliotheca Surinamica het boek ‘Suriname in beeld. grafie in Suriname 1845-1977’ van de zaterdag overleden Carl Haarnack. Hij schreef het samen met Eveline Sint Nicolaas en Garrelt Verhoeven.