Ons wonderbaarlijk brein (25)

door

Tijdens mijn studentenperiode heb ik voor enkele maanden stage gelopen in een verslavingskliniek voor heroïne. De patiënten kwamen met een verzegelde trommel hun wekelijkse voorraad methadon ophalen om dagelijks te gebruiken. Bij dat ene wekelijkse bezoek waren ze ook verplicht om een gespreksessie met een psycholoog of sociaal werker te hebben. Maandelijks hadden ze ook een afspraak voor een medisch consult om de teruggang van het verslavingstraject en de onttrekkingsverschijnselen te monitoren.

Tekst en beeld Richenel Ellecom

Heroïneverslaving is de ernstigste verslaving die iemand kan hebben. Deze verslaving heeft behalve cognitief-emotionele symptomen, ook onprettige fysieke onttrekkingsverschijnselen, die, alhoewel niet direct dodelijk, zeer onaangenaam zijn. In de acute fase van het afkickproces wordt de patiënt medisch gemonitord om de afkickverschijnselen en mogelijke complicaties te monitoren en te behandelen.

“De gebruiker begint vaak onder dwang aan het afkicktraject, omdat de onttrekkingsverschijnselen heel onprettig zijn”

Verslavingstraject

Het eerste gebruik van heroïne begint, net als bij andere verslavingen, als curiositeit of op aandringen of aanmoedigen van een andere gebruiker. Heroïne wordt gerookt, gesnoven of geïnjecteerd.

Bij het eerste gebruik ontstaat er een sterke euforie (intense blijdschap) en een gevoel van ontspanning. Dit verschijnsel ontstaat omdat heroïne een opioïde is die de Gaba-neuronen (Gaba Amino Boterzuur) remt waardoor meer dopamine wordt afgeven.

Dit biochemische proces raakt verschillende netwerken in het brein, zoals: het beloningsnetwerk, het salience netwerk, het default modenetwerk, het executieve controle netwerk en het limbische netwerk. Het beloningsnetwerk zorgt voor de euforische ervaring, het salience netwerk zorgt voor extra aandacht voor alles dat met heroïne heeft te maken, het default modenetwerk versterkt de innerlijke aandacht op de innerlijke belevenis van de heroïne ervaring, het executieve controle netwerk is verantwoordelijk voor het impulsieve gedrag en het limbische netwerk slaat de emotionele herinneringen op.

Naarmate het gebruik vordert, begint de gebruiker minder plezier te beleven uit normale activiteiten, zoals seks, voedsel en sociale contacten. De controle over de keuzes in de sociale activiteiten en werkverantwoordelijkheden vallen terug en de nadruk is meer op de ervaring van het heroïnegebruik.

Het brein gaat zich langzamerhand aanpassen aan het heroïnegebruik en de planmatige impulscontrole, kritisch denken, het kijken naar de gevolgen van een keuze of handeling worden minder. Ook persoonlijke hygiëne, gezonde en regelmatige voeding worden verwaarloosd.

De verslaafde gebruikt de heroïne niet meer om “high” te worden, maar om normaal te kunnen functioneren en om de ontwenningsverschijnselen te voorkomen. Op een fysiologisch niveau worden de opioïde receptoren in de hersenen afgebouwd en heeft de dosis heroïne die men normaal inneemt niet het gewenste effect meer. Men moet dan een hogere dosis innemen als men “high” wenst te worden.

Bij langdurig gebruik ervaart de gebruiker sociale achteruitgang, verliest deze vaak zijn of haar baan, ervaart relatieproblemen, depressie en geheugenproblemen. Ook ontstaat er een slecht voedingspatroon en infecties op de plek waar wordt geïnjecteerd en een kans op overdosis, die de dood tot gevolg kan hebben.

Afkicktraject

De gebruiker begint vaak onder dwang aan het afkicktraject, omdat de onttrekkingsverschijnselen heel onprettig zijn. Tussen zes en twaalf uur na de laatste dosis begint de vroege fase die wordt gekenmerkt door gapen, loopneus, tranende ogen, zweten en rusteloosheid. Daarna volgen spierpijn, diarree, braken, kippenvel, slapeloosheid, sterke drang, angst, hartkloppen en verhoogde bloeddruk.

De overdosis is geen bewust plan, maar een ongeluk dat volgt op zoek naar het euforische gevoel die de gebruiker ervoer in de beginfase van het gebruik. Door het slechte functioneren van het executieve netwerk maakt de gebruiker denk- en beslissingsfouten die leiden tot de oversdosis.

Behandelprotocol

Het behandeltraject begint met medicatie om de onprettige symptomen te onderdrukken. Medicamenten die vaak worden gebruikt zijn methadon, buprenorfine en naltrexon. Deze medicijnen zijn slechts bedoeld om de onprettige afkickverschijnselen te onderdrukken, zodat de psychotherapie rustig kan verlopen.

De psychotherapie bestaat uit twee belangrijke componenten. Het eerste is een persoonlijk component, waarbij de verslaafde een cognitief reconstructieproces doormaakt om in zijn/haar denken een niet-heroïne denkpatroon aan te leren, om zonder heroïnegebruik verder door het leven te gaan.

Dit proces is niet eenvoudig, omdat de gebruiker tijdens het heroïnegebruik zijn mentaal draaiboek heeft aangepast. Om verder te gaan door het leven zonder heroïnegebruik moet de verslaafde tijdens dit leerproces nieuwe handvatten leren om de drang naar heroïnegebruik om te leiden naar productievere keuzes.

Het tweede component is groepstherapie waarbij de herboren gebruiker met andere mede voormalige gebruikers wekelijks samenkomt onder leiding van een vorige gebruiker om door ondersteuning en aanmoediging op het schone pad te blijven. Na enige tijd de groepsbegeleiding te hebben doorgemaakt, wordt de voormalige gebruiker als een coach aangesteld om andere nieuwbakken, voormalige gebruikers te ondersteunen.

Dit proces volgt de voormalige gebruiker voor de rest van zijn of haar leven. Althans, dat is het proces in de Verenigde Staten, waar ik mijn medische en neuropsychologische opleiding heb genoten. Deze groepsbegeleiding staat bekend onder de naam ‘Narcotics Anonimous’ (‘NA’).

*Indien u verdere vragen heeft, kan u de schrijver contacten

Richenel Ellecom (899-6441/ramdas1947@yahoo.com), Psy.D., Dr.P.H., HSPP, is preventieve geneeskundige- en medisch voedingskundige specialist, alsook klinisch en forensische neuropsycholoog.