Woorden uit scheepsjournaal slavenschip inspiratie voor dansfilm

‘Kunstproject Armazoen moet resoneren in Suriname’

door Euritha Tjan A Way

Het begon met een fragment, niet meer dan vijf zinnen, over vijf vrouwen – handelswaar toen – in het scheepsjournaal van het slavenschip Hof van Zeeland. Terloops vermeld, samen met de stand van de wind en andere bijzonderheden, staat dat zij overboord waren gesprongen en dat een van hen het leven had gelaten. Dat fragment maakte zoveel los bij Monique Duurvoort en Afra Jonker dat zij inmiddels al vier jaar op verschillende plekken in de wereld de dansfilm, die een ode brengt aan deze vijf vrouwen, laten zien. Het geheel is vervat in het kunstproject Armazoen, dat dit weekend in Suriname van start gaat.

Er is even geen regen wanneer Tolin Alexander van het Forum Tolin Toli Masanga (FTTM) samen met Monique Duurvoort en Afra Jonker binnenstapt voor het interview. Duurvoort, die op internationaal niveau ballet heeft gedanst, heeft een sierlijke manier van lopen. Jonker heeft haar dan ook bewust gekozen om samen de dansfilm te maken. Hoewel Duurvoort Surinaamse roots heeft, is ze voor het eerst in Suriname; Jonker is er voor de veertiende keer en geniet er weer met volle teugen van.

“Onze samenleving heeft slavernij gekend en we weten wat er is gebeurd. Maar deze film moet gaan resoneren”

Container

Het trio is al vier jaar met elkaar in gesprek over hoe het kunstproject, dat eerst in Nederland werd gepresenteerd in maart 2024, ook naar Suriname kon komen. Het project is van Vlissingen naar Angola en vervolgens naar Curaçao gereisd, en is nu in Suriname. “Op al deze plekken hebben we de film vertoond in een container, dichtbij de zee en nabij locaties waar de geschiedenis van slavernij nog waarneembaar is. Dit doen we om meer invulling te geven aan de beleving van deze vrouwen”, zegt Jonker, terwijl Duurvoort naar ’s wijst van het kunstproject in Angola en op Curaçao.

Het begon allemaal bij Jonker, die gevraagd werd een kunstroute te maken in verband met de herdenking van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Ze weigerde, koos voor het thema slavernij en vond dat een dansfilm misschien de beste manier zou zijn om op een kunstzinnige manier uit te drukken hoe de invloed van de slavernij was en tot op de dag van vandaag nog doorwerkt bij veel mensen.

Ode aan vrouwen

Duurvoort kiest haar woorden zorgvuldig wanneer ze vertelt hoe dat kleine fragment uit het scheepsjournaal op haar inwerkte. “Het zijn een paar zinnen, zo terloops, maar juist daarom maakten ze indruk op mij. Want wie waren ze? Waarom sprongen ze? Wilden ze werkelijk naar de kant zwemmen, zoals er staat, of niet? Een van die vrouwen kwam te overlijden, staat er ook.”

“Toen Afra en ik beneden kwamen van het archief, wist ik het meteen: dit wordt het fragment waarop de dans gebaseerd zal zijn. Wij weten niet wat ze toen voelden, en dat pretendeer ik ook niet. Maar dit is een ode aan die vijf vrouwen, en met hen aan zovelen die door deze periode zijn gegaan.”

Om dat gevoel als inspiratie te benutten, is er aan de voorstelling van deze twintig minuten durende dansfilm ook een workshopprogramma verbonden. Dit richt zich op disciplines zoals beeldende kunst, spoken word, journalistiek, muziek en cinematografie.

Alexander: “Onze samenleving heeft slavernij gekend en we weten wat er is gebeurd. Maar deze film moet gaan resoneren. Het is een creatieve uiting van een gevoel dat vrijheid in zich draagt en via dans is geuit. Deze film inspireert en zet aan om iets te creëren, om iets te doen met het gevoel dat het oproept.”

Vrede van Breda

Jonker legt uit dat elke partner waar de film naartoe reist een aanvullend programma mag opzetten en dat de film na Suriname naar New York gaat. FTTM heeft ervoor gekozen om de link met New York te leggen door op de openingsdag een lezing te laten verzorgen door Hilde Neus en Kamau Ware over de Vrede van Breda. In 1667 sloot Nederland de Vrede van Breda met Engeland, waarbij Suriname werd ingeruild voor het latere New York.

De opening is op zondag 3 mei om zes uur ’s middags. De film wordt eerst vertoond in de container in de achtertuin van de Nola Hatterman Art Academy, waarna de lezing volgt in Fort Zeelandia. Het kunstproject Armazoen loopt, samen met de workshops, van 3 tot en met 20 mei.

Na het interview kijkt Alexander met smekende ogen naar de hemel. “Ik ga ervan uit dat het zondag niet gaat regenen, want we hebben die dag ook een leuke kunstactiviteit buiten.”

...