Strafvervolging handelsbanken wegens crimineel witwassen van de baan

door

Boete wegens schuldwitwassen

Strafrechtelijke vervolging van drie Surinaamse handelsbanken door het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM) is van de baan. De betrokken instellingen – De Surinaamsche Bank, Hakrinbank en FinaBank – hebben met de Nederlandse autoriteiten een buitengerechtelijke schikking getroffen in een zaak rond witwassen van mogelijk crimineel verkregen gelden. Met de overeenkomst wordt een langdurig juridisch traject afgesloten, waarbij de banken gezamenlijk een boete van ruim vier ton euro betalen wegens ‘schuldwitwassen’. Hakrinbank betaalt 166.000 euro boete en de andere twee banken elk 124.500 euro. In ruil daarvoor ziet het OM af van strafvervolging.

Tekst Ivan Cairo

Beeld dWT archief

De regeling heeft betrekking op de inbeslagname van een geldzending van 19,5 miljoen euro in april 2018 en wordt door het OM beschouwd als een passende afdoening van de geconstateerde feiten. De zaak vindt haar oorsprong in een breder Nederlands onderzoek naar mogelijke witwaspraktijken vanuit Suriname via luchthaven Schiphol. Dit onderzoek werd in 2016 gestart door een samenwerkingsverband van instanties, waaronder de douane, Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (Fiod), Koninklijke Marechaussee, De Nederlandsche Bank en het OM.

“Het OM verwijt de banken dat ze niet in alle gevallen voldoende onderzoek hebben verricht naar de uiteindelijke herkomst van het geld“

De focus lag op grensoverschrijdende transporten van grote hoeveelheden contant geld. In april 2018 leidde dit onderzoek tot de inbeslagname van circa 19,5 miljoen euro op Schiphol. Het geld was afkomstig van de drie Surinaamse banken en was onderweg naar Hongkong, waar het zou worden omgewisseld in Amerikaanse dollars.

De omvang van het bedrag en de wijze van transport vormden voor de Nederlandse autoriteiten aanleiding om nader onderzoek te doen naar de herkomst van het geld. Daarbij rees het vermoeden dat de betrokken banken mogelijk onvoldoende controle hadden uitgeoefend op de geldstromen.

Het OM verwijt de banken dat ze niet in alle gevallen voldoende onderzoek hebben verricht naar de uiteindelijke herkomst van het geld. Met name de relatie met geldwisselkantoren en hun klanten zou onvoldoende zijn doorgelicht. Hierdoor ontstond het risico dat geld met een onduidelijke of mogelijk illegale oorsprong in het financiële systeem terechtkwam.

Banken hebben een wettelijke en maatschappelijke verantwoordelijkheid om witwassen en andere vormen van financiële criminaliteit te voorkomen, aldus het OM. Dit houdt onder meer in dat ze cliëntenonderzoek moeten uitvoeren en ongebruikelijke transacties signaleren. Het OM stelt dat de betrokken instellingen op dit punt tekort zijn geschoten, maar er is geen bewijs gevonden van opzettelijke betrokkenheid bij criminele activiteiten.

Internationale dimensie en toezicht

Omdat het geldtransport via Nederlands grondgebied verliep, viel de zaak onder de jurisdictie van de Nederlandse autoriteiten. Daarbij speelde ook de bescherming van de integriteit van Schiphol als internationaal knooppunt een rol. De bestrijding van witwassen is wereldwijd een prioriteit, mede vanwege de verwevenheid met andere vormen van criminaliteit, zoals drugshandel en fraude.

Internationale samenwerking tussen toezichthouders en opsporingsinstanties is in dit kader essentieel. De zaak onderstreept het belang van strikte naleving van regelgeving bij grensoverschrijdende financiële transacties en de rol van banken daarin.

Bij het bepalen van de schikking heeft het OM verschillende factoren meegewogen. Zo is rekening gehouden met de omvang van het bedrag, de aard van de overtreding en het feit dat sprake is van schuldwitwassen, een lichtere vorm van witwassen dan opzettelijke of structurele varianten.

Daarnaast speelde de ouderdom van de zaak een rol. Het onderzoek na de inbeslagname begon in 2018 en leverde geen aanwijzingen op dat het volledige bedrag een criminele herkomst had. Evenmin kon opzet worden vastgesteld bij de betrokken banken. Om die redenen is gekozen voor een buitengerechtelijke afdoening in plaats van een strafproces. Het in beslag genomen gelden zal na afronding van de procedure worden teruggegeven aan de banken.

Reactie banken

FinaBank heeft in een verklaring bevestigd dat de zaak in nauwe coördinatie met het Nederlandse OM formeel is afgerond. De bank benadrukt dat het onderzoek deel uitmaakte van een breder internationaal traject naar geldtransporten in de betreffende periode. Ook stelt ze dat met de schikking een einde is gekomen aan een langdurige kwestie en wijst erop dat geen onregelmatigheden in de zin van opzettelijk strafbaar handelen zijn vastgesteld. Tegelijkertijd onderstreept FinaBank dat zij blijft opereren binnen geldende wet- en regelgeving en haar compliance beleid voortdurend aanpast aan internationale standaarden.

Ook De Surinaamsche Bank heeft de overeenkomst bevestigt en stelt dat na betaling van de boete het eerder in beslag genomen bedrag wordt teruggegeven, waarvan circa vijf miljoen euro aan haar toebehoort. Volgens de instelling is de schikking het resultaat van intensieve onderhandelingen en biedt deze een pragmatische oplossing voor een complex en kostbaar geschil.

Hakrinbank heeft eveneens ingestemd met de regeling en krijgt de hoogste boete, mede vanwege de omvang van haar aandeel in de geldzending.

In haar verklaring stelt het Openbaar Ministerie onder meer: “De transactieovereenkomsten met de banken zijn een passende afdoening van de door het OM geconstateerde witwasfeiten. De in beslag genomen gelden zullen worden geretourneerd aan de betrokken banken. Schuldwitwassen kan bij natuurlijke personen bestraft worden met maximaal twee jaar gevangenisstraf en een maximale boete (ten tijde van inbeslagneming) van 83.000 euro. Omdat het hier gaat om rechtspersonen, kan de boete verhoogd worden. Dat is ook gedaan. Gelet op de verschillende omvang van de inbeslaggenomen bedragen betaalt Hakrinbank twee keer de maximale vijfde boetecategorie, namelijk 166.000 euro en FinaBank en De Surinaamsche Bank anderhalf keer, namelijk 124.500 euro.”

Versterking regelgeving

De zaak speelt zich af tegen de achtergrond van bredere inspanningen in Suriname om het toezicht op financiële transacties te versterken. In 2022 werd de Wet ter voorkoming en bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering ingevoerd, waarmee het land zijn regelgeving heeft aangescherpt.

Internationale evaluaties, onder meer door de Caribbean Financial Action Task Force, wijzen op vooruitgang in de naleving van internationale standaarden. De betrokken banken hebben daarnaast aangegeven hun interne processen verder te hebben verbeterd, onder meer op het gebied van klantonderzoek, cashmanagement en governance.

Met de getroffen schikking komt een einde aan een zaak die jarenlang de aandacht trok. Hoewel het Nederlandser Openbaar Ministerie spreekt van vastgestelde witwasfeiten in de vorm van schuldwitwassen, is er geen sprake van strafrechtelijke vervolging of erkenning van opzet door de banken. De inbeslagname zorgde destijds voor ontregeling van de valutamarkt in Suriname.

Lees ook: ‘Boetebetaling geen schuldbekentenis banken’.