De losbandige wereld van 2026 (deel 2): Eendimensionale mens

Het ontvoeren van president Nicolás Maduro van Venezuela door Amerikaanse troepen weerspiegelt een rauwe vorm van het recht van de sterkste in een losbandige wereld. Anno 2026 zien we snel verschuivende internationale machtsverhoudingen met een ingewikkelde wisselwerking tussen politieke, economische, technologische en militaire krachten. Er ontstaan voor landen, regio’s en internationale organen enorme uitdagingen in de overgang naar een nieuwe wereldorde en een onvoorspelbare toekomst. Waar draait dit precies om en wat moet Suriname doen?

Tekst Jack Menke

‘De ‘Eendimensionale wereld’ creëert de versmelting van moderne technologie met het sociale leven. De ‘Eendimensionale mens’ is onkritisch en beseft niet dat hij/zij geestelijk en materieel gevangen zit in een Eendimensionale wereld’. Dit schreef Herbert Marcuse in 1964, ruim zestig jaar geleden.

“Wereldwijd is de democratie in diep verval.De verwarring en misleiding binnen de politiek worden steeds groter en kunnen niet meer worden begrepen met woorden als ‘linkse’ en ‘rechtse’ regimes”

Tegenwoordig kunnen de meeste mensen zich slechts een wereld met modernisering en massaconsumptie voorstellen en zijn steeds minder bereid hun levensstijl te veranderen voor een gezonde, menswaardige samenleving. Enerzijds gaat dit gaat gepaard met vervreemding en verregaande ontdemocratisering en manipulatie van het publiek. Anderzijds betekent dit dat veel macht in handen komt van een vliesdunne groep.

KI en digitale informatie

Toen de Verenigde Staten (VS) zaterdagochtend 3 januari 2026 Maduro ontvoerde, was het internet in rep en roer. Uiteenlopende video’s overspoelden vooral de sociale media, variërend van de ongekend snelle actie van Amerikaanse troepen, een door Amerikanen geboeide president Nicolás Maduro, tot juichende medestanders van hem.

Echter, om met Yuval Harari (Nexus, 2024) te spreken: ‘een belangrijk deel van de verspreide digitale informatie bestond in werkelijkheid niet! Ze was gemaakt door Kunstmatige Intelligentie (KI) waarbij miljarden wereldburgers een gefabriceerde werkelijkheid aanschouwden. Terwijl anno 2026 een daadwerkelijk op ontwikkeling gerichte democratie er steeds minder toe doet, laten we ons in een keurslijf dwingen van eendimensionaal denken en leven.’ Wat houdt dit in?

1). Kunstmatige intelligentie bepaalt steeds meer wat mensen zien, kopen en hoe zij denken over de wereld onder invloed van sociale media en de door mediagiganten beheerste informatie. Maar KI bepaalt nu ook steeds meer de wijze van oorlogsvoering en het beheersen van het dagelijkse leven. Belangrijke machtsblokken – vooral de VS, Rusland en China – nemen hierbij het voortouw.

2). Toepassing van door de VS gebruikte geluidskanonnen – zogenaamde Long-range acoustic devices. Hiermee werd supersnel de bewaking van Maduro onschadelijk gemaakt via geluidsgolven die harder zijn dan de menselijke pijngrens. Aan de ander kant presenteerde China recentelijk hypersonische anti-scheepsraketten, die getest zijn tegen Amerikaanse vliegdekschipprototypes. Ook heeft men drones die zowel onder water als in de lucht opereren en precisieaanvallen uitvoeren, en ook beschikt men onbemande helikopters voor scheepslanceringen.

3). Surveillance-kapitalisme is een economisch systeem gebaseerd op uitgebreide verzameling, analyse en commercialisering van persoonlijke gegevens van gebruikers, vaak zonder toestemming. Hierbij verzamelen bedrijven enorme hoeveelheden data, wat leidt tot een ‘surveillance’ van de burger. Het belangrijkste doel is het veranderen van menselijk gedrag voor winstbejag. De oorsprong ligt in de opkomst van digitale platforms zoals Facebook en Google.

4). Ondanks technologische vooruitgang neemt de ongelijkheid tussen landen maar ook tussen burgers in de meeste landen toe. Dit resulteert in de ‘eendimensionale wereld’ waarbij technologie met onder meer de smartphone en het sociale leven samensmelten. Enerzijds verrijkt dit ons dagelijkse leven; anderzijds worden vrijheid, keuzes en denken beperkt in een nieuwe ongrijpbare wereldorde met enorme geopolitieke en politieke druk.

Onderdrukking

De onderdrukking wordt groter als burgers proberen de eendimensionale wereld te veranderen. Denk aan de huidige actievoerders in diverse steden van de VS waarbij president Trump federale troepen inzet en de gewelddadige acties van de Iraanse regering tegen protesterende burgers die resulteerden in duizenden doden. Of hoe leden van Extinction Rebellion onlangs ‘s nachts van hun bed werden gelicht omdat ze een protestactie planden.

De huidige democratie is uiteindelijk gericht op winst en niet op de vrijheid en het welzijn van mensen. Het houdt mensen zoet met de bevrediging van valse verlangens. In de laatste decennia kwam de ecologische crisis erbij, die vooral ontstond door de systematische overproductie en overconsumptie.

“Suriname zit nauwelijks of niet in de wereld van het ontwikkelen van Kunstmatige Intelligentie, en de toepassing van geavanceerde apparastuur voor technologische en militaire doeleinden”

Wereldwijd is de democratie in diep verval. De verwarring en misleiding binnen de politiek worden steeds groter en kunnen niet meer worden begrepen met woorden als ‘linkse’ en ‘rechtse’ regimes. Terwijl politieke partijen hun democratische rol steeds minder vervullen, wint autocratie zienderogen terrein, dwars door technologische vernieuwingen zoals KI.

We zijn beland in een ‘Eendimensionale wereld’ die wordt beheerst door nep nieuws via sociale media en door fysiek geweld. De ‘eendimensionale mens’ wordt door het economische systeem gericht op onbeperkte groei en natuurvernietiging, met een moderne levensstijl zoet gehouden en tegelijkertijd gedegradeerd tot een onkritisch wezen. Daarbij zijn de (sociale) media die negatief of positief kunnen worden gebruikt niet neutraal. Wetenschap en technologie helpen met de ontworpen instrumenten en begrippen een wereld creëren waarin de beheersing van economie en politiek nauw is verbonden met de beheersing van de mens.

Suriname

Suriname zit nauwelijks of niet in de wereld van het ontwikkelen van Kunstmatige Intelligentie, en de toepassing van geavanceerde apparatuur voor technologische en militaire doeleinden. Evenmin is in ons land het Surveillancekapitalisme goed van de grond gekomen waarbij bedrijven enorme hoeveelheden data verzamelen om burgers via ‘surveillance’ in hun gedrag en keuzen te beheersen. Echter, functioneert Suriname als aanhangwagen van deze verschijnselen in de eendimensionale wereld. Daarbij is Suriname niet bespaard van de ontdemocratisering in de wereld.

Enerzijds wordt sinds de eerste verkiezingen in 1949 de afstand van politieke elites en kiezers steeds groter. Anderzijds ontstaat er een groeiende afstand tussen de politieke besluitvorming door gekozen regeringen en de staat. Zo worden bijvoorbeeld beslissingen die onder de ministers vallen omwille van het eigen belang geschoven naar commissies of semi-overheidsinstituten die belast worden met adviseren, voorbereiden of uitvoeren van politieke besluiten.

Illustratief is de Commissie Ordening Goudsector, die vanaf haar instelling in 2011 vleugellam bleef. Ondertussen gaat de vernietiging van natuur (zoals Brownsberg Natuurpark) en tribale/inheemse leefgemeenschappen onverkort door, terwijl we gevangen blijven in de eendimensionale wereld.